خانه / مقالات / نهج البلاغه / خطبه ها / نهج البلاغه، خطبه 183، بخش چهارم

نهج البلاغه، خطبه 183، بخش چهارم

بخش چهارم :
امام(علیه السلام)به دنبال سفارشهاى مؤکّدى که درباره تقوا و پرهیزکارى در بخش پیشین گذشت در این بخش از خطبه اشارات تکان دهنده اى به کیفرهاى سخت آخرت و عذاب هاى هولناک دوزخ کرده، مى فرماید:
وَاعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ لِهذَا الْجِلْدِ الرَّقِیقِ صَبْرٌ عَلَى النَّارِ،
بدانید این پوست نازکِ تنِ (انسان) طاقت آتش دوزخ را ندارد،.
فَارْحَمُوا نُفُوسَکُمْ،
بنابراین بر خویشتن رحم کنید،
سپس با مقایسه اى ساده و روشن شدّت سوزش فوق العاده عذاب دوزخ را مجسّم مى سازد و مى فرماید:
فَإِنَّکُمْ قَدْ جَرَّبْتُمُوهَا فِی مَصَائِبِ الدُّنْیَا.
چنان که شما این حقیقت را درباره خویش در مصائب دنیا آزموده اید
أَفَرَأَیْتُمْ جَزَعَ أَحَدِکُمْ مِنَ الشَّوْکَةِ تُصِیبُهُ،
آیا ناراحتى یکى از شما را که خارى به بدنش فرو مى رود
شوکة: به معناى خار است، سپس به سرنیزه هاى سربازان و بعد به هرگونه اسلحه اطلاق شده است و چون سلاح نشانه قدرت و شدت است به هر گونه قدرت، شوکت اطلاق مى شود.
وَالْعَثْرَةِ تُدْمِیهِ،
و یا زمین خوردنى که او را کمى مجروح مى سازد
تدمیه: از ریشه «ادماء» به معناى خارج ساختن خون از بدن است
وَ الرَّمْضَاءِ تُحْرِقُهُ؟
و یا ریگهاى داغ بیابان (در فصل گرما) که او را آزار مى دهد مشاهده کرده اید؟
رمضاء: به معناى شدت گرما و همچنین زمین ها و سنگهایى است که بر اثر تابش آفتاب، داغ و سوزان مى شود.
فَکَیْفَ إِذَا کَانَ بَیْنَ طَابَقَیْنِ مِنْ نَار،
حال چگونه خواهید بود هنگامى که در میان دو طبقه از آتش
طابقین: تثنیه «طابق» است و به فتح و کسر باء هر دو آمده و به معناى آجر بزرگ و طبقه ساختمان است و به چیزى که نان روى آن مى پزند و یا غذا در آن سرخ مى کنند نیز گفته شده و گویا از واژه تابه فارسى، گرفته شده است.
ضَجِیعَ حَجَر،
برکنار سنگ هاى گداخته
وَ قَرِینَ شَیْطَان!
در مجاورت شیطان قرار گیرید؟
در تکمیل این سخن مى افزاید:
أَعَلِمْتُمْ أَنَّ مَالِکاً إِذَا غَضِبَ عَلَى النَّارِ حَطَمَ بَعْضُهَا بَعْضاً لِغَضَبِهِ،
آیا مى دانید آن گاه که مالک دوزخ بر آتش خشم مى گیرد، آتشها روى هم مى غلتند و یکدیگر را مى کوبند (و شعله هاى عظیم از درون آنها بر مى خیزد)
حطم: از ریشه «حطم» بر وزن «حتم» به معناى شکستن و خرد کردن چیزى است. این تعبیر در مورد اشیایى که به شدت به هم بخورد و خرد شوند، اطلاق مى گردد و به همین مناسبت یکى از نامهاى دوزخ «حطمة» است.
وَ إِذَا زَجَرَهَا تَوَثَّبَتْ بَیْنَ أَبْوَابِهَا جَزَعاً مِنْ زَجْرَتِهِ!
و آن گاه که بر آتش فریاد زند از وحشت فریادش قطعات عظیم آتش در میان درهاى جهنم به هر سو پرتاب مى شوند!
توثبت: از ماده «وثوب» به معناى جستن و پریدن است ***مرحوم «مغنیه» هنگامى که به شرح این بخش از خطبه مى رسد سخن جالبى دارد. وى مى گوید:
همه خطبه هاى نهج البلاغه دو یا سه اصل را همراه با هم تعقیب مى کنند، از یک سو حمد و ستایش و تعظیم پروردگار و شرح صفات جمال و جلال و اسماى حسناى او و از سوى دیگر، ثنا و تمجید پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و نور و هدایتى که براى جهان انسانیّت آورده از سوى سوم سخن از فکر و فریب دنیا و سکرات مرگ و وحشت قبر و حساب و عذابهاى شدید الهى در قیامت.
و شگفت آن که با این همه تکرار، چیزى مکرر در آن نیست، زیرا هر کدام اسلوب تازه و شکل جدید و بدیعى دارد که در قبل و بعد آن دیده نمى شود، چیزى که شارحان نهج البلاغه را به زحمت مى افکند و در حیرت فرو مى برد
فى ظلال نهج البلاغه، جلد 3، صفحه 46 (با اقتباس(
به هر حال امام(علیه السلام) دراین سخن ناتوانى و ناراحتى شدید انسان را در برابر مصائب کوچک دنیا شرح مى دهد و آن را با مسائل عظیم آخرت و عذاب هاى شدید آن مقایسه
مى کند و به همگان هشدار مى دهد. شبیه این سخن همان است که در دعاى کمیل مى گوید: یا رَبِّ وَاَنْتَ تَعْلَمُ ضَعْفى عَنْ قَلیل مِنْ بَلاءِ الدُّنْیا وَعُقُوباتِها وَما یَجْرى فیها مِنَ الْمَکارِهِ عَلى اَهْلِها عَلى اَنَّ ذلِکَ بَلاءٌ وَمَکْرُوهٌ قَلیلٌ مَکْثُهُ یَسیرٌ بَقآئُهُ قَصیرٌ مُدَّتُهُ فَکَیْفَ احْتِمالى لِبَلاءِ الاْخِرَةِ وَجَلیلِ وُقُوعِ الْمَکارِهِ فیها وَهُوَ بَلاءٌ تَطُولُ مُدَّتُهُ وَیَدُومُ مَقامُهُ وَلا یُخَفَّفُ عَنْ اَهْلِهِ ; پروردگارا تو ناتوانى مرا در برابر کمى از رنج و عذاب دنیا و ناراحتیهایى که در دنیا به اهل دنیا مى رسد مى دانى با این که درد و رنجى است که زمانش کوتاه و بقایش کم و مدتش ناچیز است، پس چگونه طاقت عذاب آخرت و ناراحتیهاى شدید آن را دارم، حال آن که مدت آن طولانى و بقایش زیاد است و تخفیفى به مجازات شدگان داده نمى شود.
در ضمن از تعبیرات بالا چنین استفاده مى شود که آتش دوزخ، موجودى هوشیار است و بر اثر خشم فرشته اى که مالک دوزخ است به وحشت در مى آید و به هر سو پرتاب مى شود، و نیز از تعبیرات فوق استفاده مى شود که عذاب دوزخ هم جنبه جسمانى دارد که سوزش آتش است و هم روحانى که مجاورت و همنشینى با شیطان است.

بازدیدها: 130

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 − 14 =