خانه / مقالات / قرآن / تدبر، تعقل ،تفکر / نکات قرآنی آیۀ بسم الله الرحمن الرحیم – جلسه سوم

نکات قرآنی آیۀ بسم الله الرحمن الرحیم – جلسه سوم

بسم الله الرحمن الرحيم

سلسله مباحث قرآنی ماه مبارک رمضان سال 1395

جلسه سوم

ادامة نکات آیة بسم الله الرحمن الرحيم

(در سورة حمد) این بخش دارای شش قسمت است

  قسمت اول : واژة(كلمة) ( الله)

اين نام مبارك

یک : یا از ألِهَ مشتق است به معناي عبادت.

 دو : از «ألَهَ» و «وَلَهَ» به معناي تحير

«إله» بر وزن كتاب به معناي مكتوب است.

خدا «إله» است يعني معبود است

 اگر از «ألِهَ» به معناي عبد باشد ، «إله» است به معناي «مَألوه» به معناي «متحيّرٌ فيه»( ذاتی که همه در او متحیرند) براي اينكه قلوب همه و عقول همه در شناخت خداي سبحان واله است.

در (زیارت امین الله) می خوانیم: «اللهم إنّ قُلوبَ المُخْبِتينَ إليكَ والهةٌ»یعنی دلهاي افرادي كه به سمت تو خضوع خاص دارند در تو والهند.

 قسمت دوم:در معنای تحیر باید گفت که برای سالکان یک تحیر خاص و ممدوح وجود دارد و برای راه به حقیقت نیافتگان یک تحیر مذموم  

اگر خدا را آنچناني كه هست نمي‌توان شناخت ، این برای اولیا ی الهی  یک وله و يك تحير ممدوح است و براي انساني كه راه را طي نكرده است و راه به وادی معرفت نبرده است یک تحیر و سرگردانی

 مذموم است و عذاب ‌وجود دارد.

مثال این تحیر مثال دوگونه انسان است

اولی راه به درون گلزار یافته که متحیر است از کدام رنگ و بوی گل و ریحان لذت ببرد و بوی گلش چنان مست کرده است که دامنش از دست شده است این تحیر ممدوح است

این روایت در ( الفرائد الطريفة، ص 272.)  از رسول خدا (عليه آلاف التحيه و الثناء)‌ است «رب زدني فيك تحيراً»خدا تحيرم را درباره خودت اضافه كن. اين تحير بعد از وصول است اين تحير كسي است كه به مقصد رسيد و الان متحير است که بر كدام نام خداوند  تبرك جويد و فيض ببرد.

دیگری انسانی است که در پی یافتن گلزار وصال، متحیرانه این سو و آن سو می رود و راه به جائی نمی برد و در حیرت نادانی خود غرق است

هرلحظه به چیزی نابخردانه دل خوش می کند

این حیرت مذموم است که ظلمات بعضها فوق بعض می باشد

 قسمت سوم : «الله»را از اين جهت مي‌گويند الله که  اسم ذات هستي است و آن دارای همه كمالات است

و این دارابودن در مفهوم نیست که همه كمالات را اين مفهوم شامل باشد بلکه  چون آن ذات ، هستي صرف است و همه كمالات را داراست اين «الله» نام آن ذات مبارك است

پس «الله» اسم است براي ذاتي كه جامع همه كمالات باشد.

 قسمت چهارم : نام الله ،موصوف جميع اسماء‌ خداوند قرار گرفته است و هیچگاه صفت قرار نمی گیرد

 

در اين سوره که با رحمان و رحیم یعنی  رحمت رحمانيه و رحمت رحيمية‌ خداوند شروع شده کلمة الله موصوف این دو صفت و همةصفات و اسمائی است که در قرآن کریم آمده است

و از این جهت گفته اند  الله اسم ذات است و ديگر اسامي اسم صفتند و اسماي صفاتيه 

پس الله موصوف مي‌شود و همه اسماء‌ نظیر رحمان و رحيم صفت آن است

قسمت پنجم : دربارة دو اسم و دو صفت رحمان و رحیم

یک :رحمان که آن را گفته‌اند صيغة مبالغه است براي صفت عامة رحمت الهی.

دو : اسم رحیم ، كه صفت مشبهه است و رحمت رحيميه است و مطلق نیست و خاص است    

توضیح آن که خداي سبحان دو تا رحمت دارد يك رحمت مطلقه كه آن رحمت مطلقه ديگر مقابل ندارد. يك رحمت خاصه است كه آن رحمت خاصه است و  مقابل دارد و مقابل آن  غضب است.

رحمان یعنی رحمت مطلقه فراگير است حتي جهنم را هم زير پوشش دارد آن ديگر مقابل ندارد.

در ( سوره اعراف، آيه 156.) فرمود :«و رحمتي وسعت كلّ شي» یعنی هر كه شيء است مشمول رحمت عام  است

در (دعای جوشن کبیر)  می خوانیم :«يا من سبقت رحمته غضبه»و در(دعای کمیل) يخدا را سوگند مي‌دهيم: «و برحمتك التي وسعت كل شيء»اين رحمت مطلقه است رحمت مطلقه مقابل ندارد یعنی هیچ امر وجودی مقابل آن نیست و  چيزي كه مقابل اين رحمت باشد عدم است نه غضب.
در این عرصه دوزخ  نيز همچون بهشت از رحمتهاي الهى است
درسوره‌ مباركة‌ الرحمن وقتی شمارش نعمتهاي الهي می کند  همانطوري كه بهشت و خصوصيتهاي بهشت را ياد مي‌كند، جهنم و عذاب جهنم را هم ياد مي‌كند در آيات 35 و 36 مي‌فرمايد: «يُرسَلُ عليكما شواظٌ من نّار و نحاس فلا تنتصران فبأي آلاء ربّكما تكذبان» و دربارة جهنم از آن جهت  سخن از نعمت است که در نظام كلّی عالم ، جهنم وجودش لازم است

 بسياري از مؤمنين به بركت ترس از جهنّم به بهشت مي‌روند.

 اگر جهنم نبود بسياري از افراد دست ازگناه نمي ‌كشيدند و به طاعت تن در نمي‌دادند و كثيري از انسانها خوفاً من النار عبادت مي‌كنند

مطلب دیگر آن که دوزخ براي كيفر تبهكاران عامل رحمت است

نتیجه : این رحمت مؤمن و كافر و دنيا و آخرت و همه و همه را زير پوشش دارد.
دومین رحمت ،  رحمت رحيميه است كه صفت مشبهه است،

اين رحمت خاصه است.

 همان طور که هدایت بر دوقسم است هدایت خاص و هدایت عام و خداوند هدایت خاص را شامل خاشعین می فرماید رحمت او هم همینطور است و

تقسيم رحمت به رحمت عامه و رحمت خاصه از اين آيه مباركه است كه خداي سبحان در( سوره اعراف، آيه 156.)  فرمود «و رحمتي وسعت كل شيء» هر چه شي است زير پوشش رحمت من است. اما «فسأكتبها للذين يتقون» من آن رحمت را براي افراد با تقوا تثبيت مي‌كنم.

و در سورة هود آیات (118) و 119 (ص235): وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لجََعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً  وَ لَا يَزَالُونَ مخُْتَلِفِينَ

اگر پروردگارت خواسته بود همه مردم را يك امت كرده بود ولى پيوسته مختلف خواهند بود

إِلَّا مَن رَّحِمَ رَبُّكَ  وَ لِذَالِكَ خَلَقَهُمْ  وَ تَمَّتْ كلَِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ

تذکر: رحمت رحمانیه شامل کسانی است که به صراط مستقیم راه نیافته اند و اختلاف دارندو رحمت رحیمیه شامل کسانی است که مورد ترحم خداوند قرار گیرند و همه برای همین رحمت خلق شده اند

 در دو آیة بالا رحمت رحمانیه : وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لجََعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً  وَ لَا يَزَالُونَ مخُْتَلِفِينَ  ،وَ تَمَّتْ كلَِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ

و رحمت رحیمیه: إِلَّا مَن رَّحِمَ رَبُّكَ  وَ لِذَالِكَ خَلَقَهُمْ 

 پس دوتا رحمت است ؛ يك رحمت، رحمتي است كه كل شيء‌ را زير پوشش دارد يك رحمتي است كه مال متقين است.

خداوند نمیخواهد که  معارف و علوم الهي و توفيق به انجام كارهاي خير در دنيا و بهشت در آخرت که جزء‌ مصاديق رحمت خاصه است. جز مخصوص افراد با تقوا باشد

 قسمت ششم : خداوند هروقت بخواهد دينش را ياري كند توفيق إعطا می کند که  به دست يك عده خاص یاری شود

در( سوره توبه، آيه46.)؛ می فرماید :«ولكن كره الله انبعاثهم فَثَبّطهُم و قيل اقعدوا مع القاعدين»خدا دوست ندارد كه گروه ناصالح  قيام كنند، به اينها مي‌فرماید: بنشنيد دينم را به دست ديگران ياري مي‌كنم. خدا آن توفيق را به همه نمي‌دهد. خدا نمي‌خواهد يك عده برانگیخته  شوند  و برای دین قيام كنند.

«ثبطهم»* به طاء‌ مؤلف يعني اينها را نشاند سر جايشان و توفيق انبعاث نداد *«و قيل اقعدوا مع القاعدين» به اينها گفته شد كه مانند ديگر نشسته‌ها بنشينيد.

به عنوان مثال :  باران را براي همه مي‌فرستد، آفتاب را بر زندگي همه مي‌تاباند، هوا را در اختيار همه قرار مي‌دهد. مال را به همه مي‌دهد. اينها اختصاصي ندارد. اما همه کس را عهده دار حفظ دين نمی کند  

 حاصل آن که  علوم و معارف و خدمت دين و نظاير آنها در دنيا و در آخرت زير پوشش رحمت رحيميه است. پس رحمان صيغة‌ مبالغه است براي آن رحمت مطلقه و رحيم صيغة مشبهه است براي آن رحمت خاصه.

والسلام     

بازدیدها: 76

همچنین ببینید

تدبر در قرآن شمارۀ 18

***تدبر در قرآن شمارۀ 18 موضوع تبلیغ رسالت پیامبر (ص) امر ولایت علی (ع) را ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دوازده − 6 =