خانه / مقالات / مثنوی معنوی / تفسیر موضوعی / بحث در مورد اذن واعیه از مثنوی شریف توسط استاد محمد قدسی

بحث در مورد اذن واعیه از مثنوی شریف توسط استاد محمد قدسی

دفتر سوم

(سوره التوبه) (61)(ص 196وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيِقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَّكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِّلَّذِينَ آمَنُواْ مِنكُمْ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

(سوره الحاقه) (12) (ص567) لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ 

( 100) تو نبينى برگ‏ها را كف زدن

                  گوش دل بايد نه اين گوش بدن‏

( 101) گوش سر بر بند از هزل و دروغ

                         تا ببينى شهر جانِ با فروغ‏

( 102) سَر كشد گوش محمّد در سُخُن 

                     كِش بگويد در نُبِى حق هُو اُذُن

 (توبه، 61)

 ( 103) سَر بسر گوش است و چشم است اين نبى          

                   تازه زو ما، مُرضِع است او، ما صَبى‏

آرى آن پيغمبر اكرم تمام وجودش گوش و چشم است و طراوت و تازگی ما از اوست و ما کودکان را شیر می دهد

 مُرضِع: شير دهنده، كنايت از تربيت كننده.

***  

دفتر چهارم

وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ

این یکی از فضائل امیر بیان آقای عالم حضرت مولی الموالی علی بن ابیطالب علیه السلام است

و  دشمنان مولا  همه کر و کورند

( 3036) اُذنِ مؤمن، وحى ما را، واعِى است

آن چنان گوشى_ قرينِ داعى است‏

واعی: شنونده و حفظ کننده، فرا گيرنده.

«وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ  و فرا گيرد آن را گوش‏هاى فرا گيرنده. (حاقه، 12)

 در تفسیر برهان در ذیل این آیه روایات زیادی هست از جمله از  امام صادق ع : عن أبي عبد الله (عليه السلام)، في قول الله عز و جل: وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ قال: «وعتها أذن أمير المؤمنين (عليه السلام) من الله و   ما كان و ما يكون».و این نشانه آن است که مولانا اوصیاء پیامبر ص ع را قبول دارد»

 ( 3037) همچنان كه گوشِ طفل از گفتِ مام

پر شود، ناطق شود، او در كلام‏

به عنوان مثال :   گوش کودکان  از سخن مادران به تدریج پر مى‏شود و در آخر، یک روزی   کودک، سخنگو مى‏گردد« و این است سرِّ سخنگویی پیامبر ص در گوش علی ع »

 ( 3038) ور نباشد طفل را، گوشِ رَشَد

گفتِ مادر نشنود، گُنگى_ شود

و اگر کودک را  گوش سالم و شنوا نباشد سخن مادر را نمى‏شنود و لال خواهد ماند

گوش رَشَد: («رَشَد»: رستگارى، گوشى كه آماده شنوايى است.

 « و پیامبر ص ع و علی ع آن ولی مرشد اند »

 ( 3039) دائما هر كرِّ اصلى، گُنگ، بود

ناطق آن كس شد، كه از مادر شنود

 ( 3040) دان كه گوشِ كرّ و گنگَ از آفتى_ است

كه پذيراىِ دم و، تعليم نيست‏

و اين را نیز باید دانست   كه گوش كر و زبان لال به علت   آفتى است  که در او ست  و تعليم و سخن راهنما را نمى‏پذيرد« إِنَّ شَرَّ اَلدَّوَابِّ عِنْدَ اَللَّهِ اَلصُّمُّ اَلْبُكْمُ اَلَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ بدترين جنبدگان نزد خدا كران و گنگان‏اند كه خرد ندارند. انفال، 22»

***

دفتر پنجم

(1532)تو به صد تلطيف پندش مى‏دهى   

                                       او ز پندت مى‏كند پهلو تهى‏

 (1533)يك كس نامستمع ز استيز و رد  

                                    صَد كس گوينده را عاجز كند

 (1534)ز انبيا ناصح‏تر و خوش لهجه‏تر   

                        كى بود كه گرفت دمشان در حجر؟

ز انبيا ناصح‏تر: دم پيمبران در سنگ اثر كرد، چنان كه موسى (ع) عصا بر سنگ زد و چشمه جارى شد و صالح دعا كرد و از كوه شتر برون آمد. اما دم آنان در بدبختان اثرى نداشت.

 (1535)ز انچه كوه و سنگ در كار آمدند           

                                      مى‏نشد بدبخت را بگشاده بند

در كار آمدن كوه و سنگ: وَ إِنَّ مِنَ اَلْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ اَلْأَنْهارُ: 2: 74 و همانا از برخى سنگ‏ها جوى‏ها روان شود.» (بقره، 74)

 (1536)آن چنان دلها كه بُدشان ما و من  

                                              نعتشان شد بل أَشَدُّ قَسوَةً

چنان كه دلهايى كه با انيت و مَنيت توام بود در وصف آنها در سوره بقره فرمودند ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً 2: 74 يعنى بعد از اين دلهاى شما سخت شد بطورى كه او مثل سنگ يا سخت‏تر از سنگ است‏.

***

دفتر ششم

اذن واعیه(گوش سخن نوش)

(158)سِرِّ ديگر هست، كو گوشِ دگر؟           

             طوطيى كو مستعدِّ آن شِكَر؟

در بیت (1028) دفتر اول فرمود:

گوشِ خر بفروش و دیگر گوش، خر    

                کین سخن را در نیابد گوشِ خر

در بیت (4686) دفتر سوم نیز آن را با گوشِ بی گوشی تعبیر می کند:

گوشِ بی گوشی در این دَم برگُشا

                                    بهرِ رازِ یَفعَلُ الله ما یَشا

(159)طوطيانِ خاص را قندى است ژرف           

      طوطيانِ عام از آن خور، بسته طرف‏

برای طوطیانِ خاص، قندی بس عالی است. یعنی قند معارف ربّانی مخصوص سالکان روشن بین است.در حالی که طوطیان عام از آن طعام (قند) چشم فرو بسته اند.

(160)كى چَشَد درويشِ صورت ز آن زَكات؟           

         معنى است آن، نه فَعُولُن فاعِلات

چگونه ممکن است که  درویش ظاهری از آن رزق پاک تناول کند؟ آن رزق پاک، معانی و نکات ربّانی است نه مشتی کلام منظوم

(161)از خر عيسى دريغش نيست قند  

          ليك خر آمد به خلقت كَه پسند

 (162)قند، خر را گر طرب انگيختى

                پيش خر قِنطارِ شِكَّر ريختى‏

اگر قند، خرصفتان را شادمان می کرد بدان که عارفان عیسی مشرب، بارِ قند را جلوی  آنان می نهادند.

قِنطار: واحدی در وزن که در مقدار آن اختلاف وجود دارد. به هر حال در مقادیر فراوان بکار رود. جمع: قَناطیر.

(163)معنىِ نَخْتِمُ عَلى‏ أفواههم 

       اين شناس، اين است ره رو را مهم‏

 (مولانا از  آيه 65 از سوره يس اقتباس لفظی کرده است و مراد او عکس مصداق قرآنی است یعنی خداوند بر زبان های اولیا مهر زده تا در حضور بیگانگان ساکت بمانند .اَلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ ………امروز بدهانشان مهر مى‏زنيم و دستهاى آنها با ما سخن مى‏گويند …

اگر چه در دلم اسرار غیب می جوشد

نفاق مردم بیگانه راز پوشم کرد ( از مولف)

 

بازدیدها: 7

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده + 5 =