خانه / مقالات / مثنوی معنوی / تفسیر موضوعی / موضوع «الناس علی دین ملوکهم » از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

موضوع «الناس علی دین ملوکهم » از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

روایت الناس علی دین ملوکهم دو بعد دارد بعد مثبت و بعد منفی

در بعد مثبت با تبعیت و مقام فناء حبی محب در محبوب سازوار است و در بعد منفی ، اهل هر مملکت خوی پادشاهان خود را می آموزند و ابیات زیر در هر دوبعد قابل تفسیر و تطبیق است

دفتر پنجم

( 68) پر بود اجسام هر لشكر ز شاه

ز آن زنندى تيغ بر اعداى جاه‏

[( 68) آرى جسم هر لشكرى از شاه پر شده و از اين جهت بدشمنان جلال شاه شمشير مى‏زنند]

اجسام…: «شاه» در اين بيت رمز ولىِّ خداست كه قدرت او از قدرت حق تعالى است و «لشكر» مؤمنان‏اند كه جز بدو نمى‏انديشند. دشمن او را دشمن خود و دوست او را دوست خود مى‏دانند.

اعداى جاه: دشمنان شاه. (اطاعت شاه سراسر وجود سپاهى را گرفته است، از آن رو دشمن او را دشمن خود مى‏بيند هر چند برادر او باشد).

( 69) تو به خشم شه زنى آن تيغ را

ور نه بر اخوان چه خشم آيد تو را

[( 69) تو شمشيرى كه مى‏زنى بر اثر خشم شاه است و گرنه ببرادران خود خشمى در وجود تو نيست‏]

تو به خشم شه زنى: اگر براى اطاعت شاه نباشد لشكرى را با كسى كه با او مى‏جنگد دشمنى نيست.

( 70) بر برادر بى‏گناهى مى‏زنى

عكس خشم شاه گُرزِ دَه مَنى‏

[( 70) ببرادر خود كه با تو ضديتى نكرده بر اثر انعكاس خشم شاه گرز ده منى مى‏زنى‏]

( 71) شه يكى جان است و لشكر پُر از او

روح چون آب است و اين اجسام جو

[( 71) شاه مثل جان است كه لشكر از او پر شده او روحى است كه چون آب در اين جويها جريان دارد]

( 72) آبِ روح شاه اگر شيرين بود

جمله جوها پر ز آب خوش شود

[( 72) اگر اين آب كه روح شاه است شيرين باشد تمام جويبارها پر از آب شيرين و گوارا خواهد شد]

آب روح شاه: اشارت است بدان چه آن را حديث پنداشته‏اند: «شاه همچون جوى بزرگ است كه جوى‏ها از آن نيرو مى‏گيرند. اگر گوارا باشد جوى‏ها گوارايند و اگر شور باشد شورند».

مضمون اين گفته را در شاهنامه مى‏توان ديد:

ز گردون نتابد به بايست ماه             چو بى‏دادگر شد جهان دار شاه‏

(شاهنامه، داستان رفتن بهرام به خانه دهقان)

( 73) كه رعِيَّت دين شه دارند و بس

اين چنين فرمود سلطان عَبَس

[( 73) چنان كه سلطان دين پيغمبر اكرم فرمود كه رعيت به دين شاه هستند [

حديث نبوى: «الناس على دين ملوكهم»

رعيت دين شه دارد: بر اساس گفته‏اى است كه آن را حديث پنداشته‏اند: «النَّاسُ عَلَى دينِ مُلُوكِهِم».

بگذرد اين صِيت از بصره و تبوك             ز آن كه النّاسُ على دين الملوك‏2061 –2

سلطان عَبس: نگاه كنيد به ذيل بيت 2056 2.

شرح مختصر ابیات :در بيت 67 از زبان رسول (ص) گفت آنان به خوى او پرورده‏اند. چنان كه شيوه اوست به مناسبت در اين بيت‏ها به نكته‏اى دقيق اشارت مى‏كند و آن اينكه اگر بنده بدان مقام رسيد كه خود را مسخر فرمان مولى ديد، بدان نمى‏نگرد كه خود كيست، بدان مى‏نگرد كه خواست مولى چيست. چنان كه در ميدان رزم سرباز بر دشمن حمله مى‏كند و او را به خاك و خون مى‏افكند حالى كه خود با او دشمنى ندارد. آن عكس خشم شاه است كه او را بدان حمله وا مى‏دارد.

بازدیدها: 26

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 × 5 =