خانه / مقالات / بحث قرآنی دربارۀ صلوات بر پیامبر(ص)و اهل بیت (ع)

بحث قرآنی دربارۀ صلوات بر پیامبر(ص)و اهل بیت (ع)

صلوات*
امام هادی(ع) در پایان زیارت جامعه می فرماید:
اَسْئَلُکَ اَنْ تُدْخِلَنِیِ فیِ جُمْلَةِ الْعارِفینَ بِهِمْ وَ بِحَقِّهِمْ وَ فیِ زُمْرَةِ الَمْرحُومینَ بِشَفاعَتِهِمْ اِنّکَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرِینَ وَ سَلَّمَ کَثیراً وَحَسْبُنَااللهُ وَ نِعْمَ الْوَکیلُ.
مدرک قرآنی صلوات:
در دو آیة44 و 56 از سورة احزاب آمده است.
سورة احزاب/44-41 :یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللَّهَ ذِکْرًا کَثِیرًا(41) (ص 423)
اى کسانى که ایمان آورده‏اید! یاد آورید خدا را، یاد بسیار (41).
وَ سَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً(42)
و صبح و شام تسبیحش بگویید (42).
هُوَ الَّذِى یُصَلىّ‏ِ عَلَیْکُمْ وَ مَلَئکَتُهُ لِیُخْرِجَکمُ مِّنَ الظُّلُمَتِ إِلىَ النُّورِ وَ کَانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیمًا(43)
اوست کسى که بر شما درود مى‏فرستد، و نیز ملائکه او، تا شما را از ظلمت‏ها به سوى نور در آورد، و خدا به مؤمنان مهربان است (43).
تحَِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلَامٌ وَ أَعَدَّ لهَُمْ أَجْرًا کَرِیمًا(44) (ص 424)
تحیتشان در روزى که او را دیدار کنند سلام است، براى ایشان اجرى محترمانه فراهم کرده است (44).
سورة احزاب/56:إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَئکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلىَ النَّبىِ‏ِّ یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَیْهِ وَ سَلِّمُواْ تَسْلِیمًا(56) (ص 426)
خدا و فرشتگان او بر پیامبر اسلام درود مى‏فرستند، شما هم اى کسانى که ایمان آورده‏اید بر او صلوات بفرستید، و آن طور که باید تسلیم شوید (56).
*در این آیه خداوند تأکیداً با همة اسماء و صفاتش(زیرا اسم الله ، جامع صفات و اسماء الهی را در بر می گیرد و مشتمل بر 4000 اسم و صفت است) می فرماید یصلون علی النبی.
مرحوم نهاوندی در خزینةالجواهر می فرماید: این مقام قول نیست بلکه مقام فعل است خداوند با فعلش علی الدوام بر پیامبر درود متصل و منفصل می فرستد.
نبی یعنی چه؟
نبی کسی است که از او نبأ صادر می شود.در قرآن در 4 سوره، کلمة نبأ آمده است.
سورة انعام/34:قَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِّن قَبْلِکَ فَصَبرَُواْ عَلىَ‏ مَا کُذِّبُواْ وَ أُوذُواْ حَتىَّ أَتَئهُمْ نَصرُْنَا وَ لَا مُبَدِّلَ لِکلَِمَاتِ اللَّهِ وَ لَقَدْ جَاءَکَ مِن نَّبَإِىْ الْمُرْسَلِینَ(34) (ص 131)
ما سرگذشت انبیاى سلف را در قرآن براى تو شرح داده‏ایم، و تو میدانى که آنان نیز به مثل تو تکذیب شدند، و در برابر تکذیب قوم خود آن قدر صبر کردند تا آنکه نصرت ما شامل حالشان شد، در باره تو نیز رفتار ما همین خواهد بود و کسى نمى‏تواند سنت ما را تغییر دهد (34).
سورةیونس/71:وَ اتْلُ عَلَیهِْمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ یَاقَوْمِ إِن کاَنَ کَبرَُ عَلَیْکمُ مَّقَامِى وَ تَذْکِیرِى بَِایَاتِ اللَّهِ فَعَلىَ اللَّهِ تَوَکَّلْتُ فَأَجْمِعُواْ أَمْرَکُمْ وَ شُرَکاَءَکُمْ ثُمَّ لَا یَکُنْ أَمْرُکُمْ عَلَیْکمُ‏ْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُواْ إِلىَ‏َّ وَ لَا تُنظِرُونِ(71) (ص217)
(علاوه بر آنچه گذشت) داستان نوح را (نیز) براى آنان از قرآن بخوان، آن زمان که به قوم خود گفت: اى قوم اگر ماموریت من و تذکراتى که مى‏دهم بر شما گران مى‏آید، من بر خدا تکیه مى‏کنم، (و سپس اعلام مى‏کنم که هر کارى از دستتان و از دست خدایانتان بر مى‏آید با من بکنید) و آن گاه تصمیم خود را از یکدیگر پنهان مدارید و بدون اینکه به من مهلتى بدهید به کشتنم اقدام کنید (71).
سورة ابراهیم/9: أَ لَمْ یَأْتِکُمْ نَبَؤُاْ الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عَادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِینَ مِن بَعْدِهِمْ لَا یَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَیِّنَتِ فَرَدُّواْ أَیْدِیَهُمْ فىِ أَفْوَاهِهِمْ وَ قَالُواْ إِنَّا کَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ وَ إِنَّا لَفِى شَکٍ‏ّ مِّمَّا تَدْعُونَنَا إِلَیْهِ مُرِیبٍ(9) (ص 256)
مگر خبر کسانى که پیش از شما بوده‏اند از قوم نوح و عاد و ثمود و کسانى که پس از آنها بوده‏اند به شما نرسیده؟ که جز خداى آنها کسى نمى‏داند، پیغمبرانشان با دلیل‏هاى روشن بسویشان آمدند و آنها دستهایشان را (از حیرت) به دهان‏هایشان بردند و گفتند: ما آئینى را که به ابلاغ آن فرستاده شده‏اید منکریم و درباره آن چیزهایى که ما را به آنها مى‏خوانید به سختى در شک هستیم (9).
سورة هود/120:وَ کلاًُّ نَّقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَکَ وَ جَاءَکَ فىِ هَاذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِکْرَى‏ لِلُْؤْمِنِینَ(120)(ص235)
از اخبار پیغمبران همه را برایت نقل مى‏کنیم (البته) آن را که (با نقلش) دلت را استوار مى‏سازیم، و در این قصه‏ها حق به سوى تو بیامد (هیچ یک از آنها باطل و دروغ نیست، و یا حق برایت روشن شد) و براى مؤمنین موعظه و تذکر است (120).
*این چهار آیه نبأ هستند ولی نبأ عظیم نیستند.
نبی اکرم چه خصوصیتی دارند؟
سورة اسراء/55 :وَ رَبُّکَ أَعْلَمُ بِمَن فىِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِیِّنَ عَلىَ‏ بَعْضٍ وَ ءَاتَیْنَا دَاوُدَ زَبُورًا(55) (ص287)
و پروردگارتان داناتر به هر کسى است که در آسمانها و زمین است و ما بعضى پیامبران را بر بعضى دیگر برترى دادیم و به داوود زبور دادیم (55).
سوال: فضیلت و برتری نبی اکرم(ص) بر انبیاء اولوالعزم چیست؟
سورة احزاب/7: وَ إِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِیِّنَ مِیثَاقَهُمْ وَ مِنکَ وَ مِن نُّوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسىَ‏ وَ عِیسىَ ابْنِ مَرْیمَ‏َ وَ أَخَذْنَا مِنْهُم مِّیثَاقًا غَلِیظًا(7) (ص 419)
و چون از پیامبران پیمانشان را بستاندیم، و نیز از تو پیمانت را گرفتیم، و از نوح و ابراهیم و موسى و عیسى بن مریم، و از همه‏شان میثاق غلیظى بستاندیم (7).
میثاق در این آیه «الستُ بربکم قالوا بلا» است و پیامبر در عالم خلق آخرین پیامبر خدا هستند ولی در این آیه خداوند اول از پیامبر اکرم(ص) میثاق می گیرد بعد سایر پیامبران.
به دلیل تقدم وجود مبارک رسول اکرم(ص) در کلمة «منک»، پیامبر (ص) افضل بر چهار پیامبر دیگر هستند.
وقتی از پیامبر اکرم (ص) سوال شد که چرا شما از نظر فضیلت بر همة نبیین مقدمید، حضرت پاسخ دادند: وقتی خداوند سوال کرد الست بربکم ، من اولین پیامبری بودم که پاسخ دادم و به خاطر سبقت گرفتنم افضل بر انبیاء دیگر شدم.
*خاتم النبیین بودن پیامبر
سورة احزاب/40:مَّا کاَنَ محَُمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِکُمْ وَ لَکِن رَّسُولَ اللَّهِ وَ خَاتَمَ النَّبِیِّنَ وَ کاَنَ اللَّهُ بِکلُ‏ِّ شىَ‏ْءٍ عَلِیمًا(40) (ص 423)
محمد پدر احدى از مردان فعلى شما نیست، بلکه فرستاده خدا و خاتم پیغمبران است، و خدا به هر چیزى دانا است (40).
در آیة 40 سورة احزاب، پیامبر(ص) آخرین نبی خدا معرفی شدند و آیة7 سورة احزاب به تقدم وجود مبارک پیامبر در عالم میثاق اشاره دارد.
سوال: این نبی چه کاری انجام داده است؟
سورة احزاب/45 و 46:یَأَیهَُّا النَّبىِ‏ُّ إِنَّا أَرْسَلْنَکَ شَهِدًا وَ مُبَشِّرًا وَ نَذِیرًا(45) (ص 424)
اى پیامبر اسلام ما تو را شاهد بر امت، و نویدبخش و زنهارده آنان قرار دادیم (45).
وَ دَاعِیًا إِلىَ اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرَاجًا مُّنِیرًا(46) (ص 424)
و قرارت دادیم که دعوت کننده به اذن خدا، و چراغى نور بخش باشى (46).
النَّبىِ‏ُّ: یعنی نبی خاص.
شَهِدًا:به وجود مبارک اهل بیت اشاره دارد.(به نص آیه 143سورة بقره)
وَ کَذَالِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُواْ شهَُدَاءَ عَلىَ النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا وَ مَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتىِ کُنتَ عَلَیهَْا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن یَنقَلِبُ عَلىَ‏ عَقِبَیْهِ وَ إِن کاَنَتْ لَکَبِیرَةً إِلَّا عَلىَ الَّذِینَ هَدَى اللَّهُ وَ مَا کاَنَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمَانَکُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِیمٌ(143) (ص 22)
و ما شما را اینچنین امتى وسط قرار دادیم تا شاهدان بر سایر مردم باشید و رسول بر شما شاهد باشد و ما آن قبله را که رو بان میایستادى قبل نکردیم مگر براى اینکه معلوم کنیم چه کسى رسول را پیروى مى‏کند و چه کسى به عقب بر مى‏گردد هر چند که این آزمایش جز براى کسانى که خدا هدایتشان کرده بسیار بزرگ است و خدا هرگز ایمان شما را بى اثر نمى‏گذارد که خدا نسبت به مردم بسیار رئوف و مهربان است (143).
نکات:
حضرت رسول اکرم(ص) شاهد بر اهل بیت(ص) هستند و اهل بیت شاهد بر تمام خلق.
وَ مُبَشِّرًا: حضرت بشارت دهنده هستند.
وَ نَذِیرًا
وَ دَاعِیًا إِلىَ اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرَاجًا مُّنِیرًا
پس نبی کسی است که نبأ در اختیار اوست و به واسطة نبأ ، خبری که می دهد بندگان خدا از ما فی الغیر با خبر می شوند.پیامبر و عموم انبیاء خبر آورده اند ولی وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) دو خبر آورده اند که از انبیاء دیگر متمایز شده اند.
سورة حجر49 و 50 :نَبئّ‏ِْ عِبَادِى أَنىّ‏ِ أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ(49) (ص 264)
بندگان مرا خبر ده که بدرستى من از آمرزگار مهربانم (49).
وَ أَنَّ عَذَابىِ هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِیمُ(50) (ص 264)
و (نیز خبر ده) که عذاب من همانا عذابى دردناکست (50).
خبر اول:أَنىّ‏ِ أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ-(پیامبر بشیر هستند.)
خبر دوم: أَنَّ عَذَابىِ هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِیمُ-(پیامبر نذیر هستند.)
خداوند 26 عذاب از قول پیامب معرفی کرده است.
کار نبی چیست؟ همة انبیاء مبشر و منذر بوده اند ولی نبی اکرم«وَدَاعِیًاإِلىَاللَّهِبِإِذْنِهِوَسِرَاجًامُّنِیرًا» نیز هستند.
طبق آیة 213 بقره :کاَنَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّنَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنذِرِینَ وَ أَنزَلَ مَعَهُمُ الْکِتَابَ بِالْحَقّ‏ِ لِیَحْکُمَ بَینْ‏َ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ بَغْیَا بَیْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ لِمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ مِنَ الْحَقّ‏ِ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ یَهْدِى مَن یَشَاءُ إِلىَ‏ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ(213) (ص 33)
مردم قبل از بعثت انبیاء همه یک امت بودند خداوند به خاطر اختلافى که در میان آنان پدید آمد انبیایى به بشارت و انذار برگزید و با آنان کتاب را به حق نازل فرمود تا طبق آن در میان مردم و در آنچه اختلاف کرده‏اند حکم کنند این بار در خود دین و کتاب اختلاف کردند و این اختلاف پدید نیامد مگر از ناحیه کسانى که اهل آن بودند و انگیزه‏شان در اختلاف حسادت و طغیان بود در این هنگام بود که خدا کسانى را که ایمان آوردند در مسائل مورد اختلاف به سوى حق رهنمون شد و خدا هر که را بخواهد به سوى صراط مستقیم هدایت مى‏کند (213)
*امت ها در چه چیز اختلاف کردند؟
وَ اللَّهُ یَهْدِى مَن یَشَاءُ إِلىَ‏ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ
نبأ عظیمی که پیامبر اکرم(ص) آورده اند چیست؟
سورة نبأ: عَمَّیَتَسَاءلُونَ﴿۱﴾

عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ ﴿۲﴾

الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ ﴿۳﴾
بدانید در تمام آسمان ها و زمین الهی به جز الله وجود ندارد.
سورة ص/68 -65 : أَنَا مُنذِرٌ وَ مَا مِنْ إِلَاهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ(65) (ص 457)
بگو من تنها بیم رسانم و هیچ معبودى به جز خداى واحد قهار نیست (65).
رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَیْنهَُمَا الْعَزِیزُ الْغَفَّارُ(66) (ص 457)
پروردگار آسمان‏ها و زمین و آنچه بین آن دو است خدایى که عزیز و غفار است (66).
قُلْ هُوَ نَبَؤٌاْ عَظِیمٌ(67) (ص 457)
بگو مساله توحید خبرى است عظیم (67).
أَنتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ(68) (ص 457)
که شما از آن روى برمى‏گردانید (68).
خبر عظیم یعنی «لَا اله إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» و بر صراط مستقیم اختلاف کردند.
و حال صراط مستقیم چیست؟
سورة انعام/161 : قُلْ إِنَّنىِ هَدَئنىِ رَبىّ‏ِ إِلىَ‏ صرَِاطٍ مُّسْتَقِیمٍ دِینًا قِیَمًا مِّلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَ مَا کاَنَ مِنَ الْمُشرِْکِینَ(161) (ص 150)
بگو همانا پروردگارم مرا به راهى راست رهنمایى کرد (161).
سورة یوسف/40: مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّیْتُمُوهَا أَنتُمْ وَ ءَابَاؤُکُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بهَِا مِن سُلْطَنٍ إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُواْ إِلَّا إِیَّاهُ ذَالِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لَاکِنَّ أَکْثرََ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ(40) (ص240 )
آنچه غیر از خدا مى‏پرستید اسماء بى‏حقیقت و الفاظ بى‏معنا است که خود شما و پدرانتان ساخته‏اید، خدا هیچ دلیلى براى آن نازل نکرد و تنها حکمفرماى عالم وجود خداست و امر فرموده که جز آن ذات پاک یکتا را نپرستید، این آئین محکم است ولى اکثر مردم نمى‏دانند (40).
**صراط مستقیم دین قیم است و دین قیم ، ملت ابراهیم است یعنی فقط عبد خدا شوید و در سورة ص، خبر عظیم بیان «لَا اله إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» بود که در تمام آسمان ها و زمین الهی به جز الله وجود ندارد.
پس صراط مستقیم یعنی عبد خدا شدن و همة دعواها بر سر عبد خدا شدن است.
**حقیقت ولایت امیرالمؤمنین(ع) قبول کلمة طیبة لَا اله إِلَّا اللَّهُ است.
شاهد قرآنی:
سورة انبیاء/88-87 : وَ ذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَیْهِ فَنَادَى‏ فىِ الظُّلُمَتِ أَن لَّا إِلَاهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَکَ إِنىّ‏ِ کُنتُ مِنَ الظَّلِمِینَ(87) (ص 329)
و ذو النون را یاد کن آن دم که خشمناک برفت و گمان کرد بر او سخت نمى‏گیریم، پس از ظلمات ندا داد که پروردگارا! خدایى جز تو نیست، تسبیح تو گویم که من از ستمگران بودم (87).
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نجََّیْنَاهُ مِنَ الْغَمّ‏ِ وَ کَذَالِکَ نُجِى الْمُؤْمِنِینَ(88) (ص 329)
پس اجابتش کردیم و از تنگنا نجاتش دادیم و مؤمنان را نیز چنین نجات مى‏دهیم (88).
روایت:
در بصائر الدرجات صفحة 65 آمده است:
مانجاه یونس من بطنٍ حوت الا بعد الاقرار بالفضل علی بن ابی طالب(ع).
یعنی تا کسی ولایت امیرالمؤمنین را قبول نکند در حقیقت معنای لَا اله إِلَّا اللَّهُ به او راه پیدا نکرده است.
پس پیامبر اکرم شأنشان در رسالت ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین است اما در مقام نبأ عظیم بیان اینکه حقیقت ولایت امیرالمؤمنین(ع) قبول کلمة طیبة لَا اله إِلَّا اللَّهُ است و ولایت امیرالمؤمنین معرفی این الله است.
أَنتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ: مخاطبش آیة 124 سورة طه است.
وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِى فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنکاً وَ نحَْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَمَةِ أَعْمَى‏(124)
و هر کس از کتاب من روى بگرداند وى را روزگارى سخت خواهد بود و او را در روز قیامت کور محشور کنیم (124).
**نشانة آنها که اعراض کردند چیست؟ کلمة آل را از صلوات حذف کرده اند و حضرت فرمودند هر کس اینگونه سلام دهد راه بهشت را گم می کند.
پیامبر اکرم در مقام النبی بودن مفتخر شدند به صلوات دائمی پروردگار و ملائکه.
*شأن نزول آیة 56 سورة احزاب:
(إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَئکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلىَ النَّبىِ‏ِّ یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَیْهِ وَ سَلِّمُواْ تَسْلِیمًا(56) (ص 426)
خدا و فرشتگان او بر پیامبر اسلام درود مى‏فرستند، شما هم اى کسانى که ایمان آورده‏اید بر او صلوات بفرستید، و آن طور که باید تسلیم شوید (56).

بازدیدها: 28

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج + 6 =