خانه / مقالات / مثنوی معنوی / دفتر سوم / مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه هشتم، ابیات 298تا 343

مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه هشتم، ابیات 298تا 343

متن ابیات: از بیت298 تا306

**جمع آمدنِ اهل آفت هر صباحى بر در صومعه عيسى عليه السّلام جهت طلب شفا به دعاى او

( 298) صومعه عيسى است خوانِ اهل دل

                           هان و هان اى مبتلا اين در مَهِل‏

( 299) جمع گشتندى ز هر اطراف، خَلق

                          از ضَرير و لنگ و شلّ و اهلِ دَلق‏

( 300) بر درِ آن صومعه عيسى صَباح

                              تا به دَم اوشان رهاند از جُناح‏

( 301) او چو فارغ گشتى از اورادِ خويش

                     چاشتگه بيرون شدى آن خوب كيش‏

( 302) جُوق جوقى مبتلا ديدى نزار

                               شِسته بر در در اميد و انتظار

( 303) گفتى اى اصحابِ آفت از خدا

                        حاجت اين جملگانتان شد روا

( 304) هين روان گرديد بى‏رنج و عَنا

                            سوى غفّارى و اكرام خدا

( 305) جملگان چون اشتران بسته پاى

                        كه گشايى زانوىِ ايشان به راى‏

( 306) خوش دوان و شادمانه سوى خان

                            از دعاى او شدندى پا دوان

***************************************شرح ابیات: از بیت298 تا306

( 298) صومعه عيسى است خوانِ اهل دل

                       هان و هان اى مبتلا اين در مَهِل‏

خوان اهل دل صومعه عيسى است هان اى آن كه گرفتارى دارى اين در را رها مكن‏]

 

( 299) جمع گشتندى ز هر اطراف، خَلق  

                      از ضَرير و لنگ و شلّ و اهلِ دَلق‏

از هر طرف مردم از اشخاص كور و شل و لنگ و دلق پوشان هر صبح جمع مى‏شدند] جمع آمدن اهل آفت: مأخذ آن آيه‏هاى 49 سوره آل عمران و 110 سوره مائده است.

«وهب بن منبّه گفت كه روز بودى كه پنجاه هزار كس مداوات كردى از اين بيماران و اسيران و نابينايان و ديوانگان. هر كس كه طاقت داشتى بَرِ عيسى رفتى و آن كه نتوانستى رفتى، عيسى بر او خود رفتى.» (كشف الاسرار، ج 2، ص 123، و نگاه كنيد به: انجيل يوحنا، فصل پنجم، آيه‏هاى 1- 9)

ضرير: نابينا.

لنگ: براى پاىِ از كار افتاده، و «شَل» براى دست و پا هر دو به كار مى‏رود.

اهل دلق: كنايت از درويش و مستمند.

 

( 300) بر درِ آن صومعه عيسى صَباح

                       تا به دَم اوشان رهاند از جُناح‏

بر در صومعه عيسى (ع) تا آن بزرگوار با دم شفا بخش خود آنها را از درد نجات دهد]

دَم: دميدن، نفس، دعا.

جُناح: گناه. لكن در بيت به معنى آفت و رنج است.

( 301) او چو فارغ گشتى از اورادِ خويش

                چاشتگه بيرون شدى آن خوب كيش‏

او چون از ادعيه خود فارغ مى‏شد وقت چاشت از صومعه بيرون مى‏آمد]

اوراد: جمع ورد: دعا.

( 302) جُوق جوقى مبتلا ديدى نزار

                       شِسته بر در در اميد و انتظار

مبتلايان را مى‏ديد كه جوقه جوقه با حال نزار نشسته و با اميدوارى انتظار او را دارند]

جُوق: (تركى) گروه، دسته.

تنبيهى است مبتلايان به بيمارى درونى را تا از درگاه اولياى خدا روى بر نتابند.

بخواهند و زارى كنند تا شفا يابند. در حديث است كه رفت و آمد اولياى خدا ميان مردمان بركت است. (سفينة البحار، ج 2، ص 691)

 

( 303) گفتى اى اصحابِ آفت از خدا

                       حاجت اين جملگانتان شد روا

آن حضرت دعا كرده و مى‏گفت كه از طرف خداوند حاجت همگى روا شد]

( 304) هين روان گرديد بى‏رنج و عَنا

                            سوى غفّارى و اكرام خدا

اكنون بدون رنج و سختى بطرف غفارى و اكرام خداوند روانه شويد]

 

( 305) جملگان چون اشتران بسته پاى

                    كه گشايى زانوىِ ايشان به راى‏

آن وقت همگى چون شترهائى كه زانوى بسته‏شان يك مرتبه گشوده شود]

 

( 306) خوش دوان و شادمانه سوى خان

                          از دعاى او شدندى پا دوان‏

بدون درنگ همگى شاد و خرم بر اثر دعاى عيسى دوان دوان مى‏رفتند]

***************************************متن ابیات: از بیت ۳۰۷ تا۳۲۲

( 307) آزمودى تو بسى آفاتِ خويش

                        يافتى صحّت از اين شاهانِ كيش‏

( 308) چند آن لنگىّ تو رهوار شد؟

                            چند جانت بى‏غم و آزار شد؟

( 309) اى مغفَّل رشته‏اى بر پاى بند

                    تا ز خود هم گم نگردى اى لَوَند

( 310) ناسپاسى و فراموشىِّ تو  

                            ياد ناورد آن عسل نوشى تو

( 311) لاجرم آن راه بر تو بسته شد

               چون دل اهل دل از تو خسته شد

( 312) زودشان درياب و استغفار كن

                      همچو ابرى گريه‏هاى زار كن‏

( 313) تا گلستانشان سوى تو بشكفد

                        ميوه‏هاى پخته بر خود واكَفد

( 314) هم بر آن در گرد، كم از سگ مباش

            با سگِ كهف ار شُدستى خواجه تاش‏

( 315) چون سگان هم مر سگان را ناصح‏اند

                             كه دل اندر خانه اوّل ببند

( 316) آن درِ اوّل كه خوردى استخوان

               سخت گير و حق گزار آن را ممان‏

( 317) مى‏گزندش تا ز ادب آن جا رود

                             وز مقام اوّلين مُفلح شود

( 318) مى‏گزندش كاى سگِ طاغى برو  

                               با ولىّ نعمتت ياغى مشو

( 319) بر همان در همچو حلقه بسته باش

                     پاسبان و چابك و برجسته باش‏

( 320) صورت نقضِ وفاى ما مباش

                 بى‏وفايى را مكن بى‏هوده فاش‏  

( 321) مر سگان را چون وفا آمد شعار

               رو سگان را ننگ و بد نامى ميار

( 322) بى‏وفايى چون سگان را عار بود

               بى‏وفايى چون روا دارى نمود؟

***************************************شرح ابیات: از بیت ۳۰۷ تا۳۲۲

( 307) آزمودى تو بسى آفاتِ خويش

                  يافتى صحّت از اين شاهانِ كيش‏

تو چه بسا آزمودى كه آفات تو از بركت وجود آن ياران دينى رفع شده از امراض شفا يافتى‏]

شاهان كيش: پيشوايان مذهب، طبيبان روح، و در «كيش» تلميحى است به معنى آن در بازى شطرنج.

 

( 308) چند آن لنگىّ تو رهوار شد؟

                      چند جانت بى‏غم و آزار شد؟

چقدر لنگى تو خوب شده و توانستى راه بروى و چه بسا كه جانت از غم و رنج آزاد شد]

لنگى رهوار شدن: كنايت از سختى به آسانى رسيدن.

 

( 309) اى مغفَّل رشته‏اى بر پاى بند

                 تا ز خود هم گم نگردى اى لَوَند

اكنون اى هر جايى رشته‏اى بپاى خود بسته و پاى خود را قفل كن كه خود از خود گم نشوى‏]

مُغفَّل: گول، نادان، و در اين بيت لازم صفت مقصود است، فراموش كارى.

رشته بر پاى بستن: رسم بوده است بعض فراموش كاران را، كه رشته‏اى بر دست يا پاى خود مى‏بستند تا كارى را كه در پى انجام آن هستند فراموش نكنند. در اينجا تنبيهى است غافلان را كه خدمت اولياى حق را از ياد نبرند.

لوند: تنبل، بى‏كاره.

 

( 310) ناسپاسى و فراموشىِّ تو

                          ياد ناورد آن عسل نوشى تو

ناسپاسى و فراموش كارى تو نگذاشت كه آن همه خوشى كه ديده و شيرينى كه نوشيده بودى بياد آورى‏]

عسل نوشى: كنايت از بهره‏مندى از ارشاد و راهنمايى اوليا.

 

( 311) لاجرم آن راه بر تو بسته شد

                 چون دل اهل دل از تو خسته شد

تا بالاخره آن راه بروى تو بسته شد براى اينكه دل اهل دل از تو رنجيده بود]

 

( 312) زودشان درياب و استغفار كن

                      همچو ابرى گريه‏هاى زار كن

اكنون زود آنها را در ياب و توبه كن و چون ابر بهارى گريه نما]

 

( 313) تا گلستانشان سوى تو بشكفد

                       ميوه‏هاى پخته بر خود واكَفد

تا گلستان لطفشان بروى تو شكفته شده و بميوه‏هاى پخته بارور گردد]

واكفيدن: از هم باز شدن، شكافتن.

ميوه‏هاى پخته واكفيدن: استعارت از بهره‏مند گرداندن.

 

( 314) هم بر آن در گرد، كم از سگ مباش

                 با سگِ كهف ار شُدستى خواجه تاش‏

اگر با سگ اصحاب كهف هم قطار شده باشى بگرد آن درگاه بگرد و از سگ كمتر نباش‏]

خواجه تاش: (خواجه تاش (تركى): داش) شريك، هم خواجه.

 

( 315) چون سگان هم مر سگان را ناصح‏اند

                            كه دل اندر خانه اوّل ببند

چون سگها هم بسگها نصيحت مى‏كنند كه مقيم در خانه‏اى باش كه دفعه اول از آن در بتو انعام شده است‏]

 

( 316) آن درِ اوّل كه خوردى استخوان

                سخت گير و حق گزار آن را ممان‏

( 316) از اولين دريكه استخوان خورده‏اى آن جا را سخت بگير و حق گذارى را از دست مده‏]

ماندن: واگذاردن، رها كردن.

( 317) مى‏گزندش تا ز ادب آن جا رود

                             وز مقام اوّلين مُفلح شود

سگها سگى را كه غريب است مى‏گزند تا ادب را پيشه نموده آن جا برود كه اول بوده است تا رستگار گردد]

مُفلح: رستگار. مفلح شدن: به جايى رسيدن. برخوردار گشتن.

 

( 318) مى‏گزندش كاى سگِ طاغى برو

                                    با ولىّ نعمتت ياغى مشو

مى‏گزندش كه اى سگ طاغى برو و با ولى نعمت خود ياغى مشو]

 

( 319) بر همان در همچو حلقه بسته باش

                               پاسبان و چابك و برجسته باش‏

و مثل حلقه بسته آن در باش پاسبانى كن در خدمت چابك و در وفا برجسته باش‏]

برجسته: جهنده، چالاك، چابك.

سگ اصحاب كهف پى گزيدگان خدا رفت و نام گرفت و بايد دانست اصحاب كهف يا راهنمايان به حق در هر عصر و زمان موجودند.

اى بسى اصحابِ كهف اندر جهان    

                      پهلوى تو پيش تو هست اين زمان‏

 

405-1

شرط وفا آن است كه ملازمت آنان گيرند و پندشان بپذيرند، و گر نه بركت‏شان از ايشان خواهد بريد و به ناسپاسى شهره خواهند گرديد. چنان كه در قرآن كريم است لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ: 14: 7 اگر سپاس گفتيد مى‏افزاييم [نعمت‏] شما را و اگر ناسپاسى كرديد همانا عذاب من سخت است. (ابراهيم، 7)

 

( 320) صورت نقضِ وفاى ما مباش

                            بى‏وفايى را مكن بى‏هوده فاش‏

باعث نقض وفاى ما نشده بى‏وفايى اظهار نكن و ما را بد نام نساز]

 

( 321) مر سگان را چون وفا آمد شعار

                         رو سگان را ننگ و بد نامى ميار

شعار سگان وفادارى است تو براى سگان ننگ و بد نامى درست نكن‏]

 

( 322) بى‏وفايى چون سگان را عار بود

                        بى‏وفايى چون روا دارى نمود؟

سگها از بى‏وفايى ننگ دارند پس تو چگونه روا مى‏دارى كه بى‏وفايى كنى‏]

***************************************متن ابیات: از بیت ۳۲۳ تا ۳۳۰

( 323) حق تعالى فخر آورد از وفا

                            گفت مَن أوفَى بِعَهدٍ غَيرَنا

( 324) بى‏وفايى دان وفا با رَدِّ حق

                       بر حقوقِ حق ندارد كس سَبَق‏

( 325) حقّ مادر بعد از آن شد كآن كريم

                            كرد او را از جَنين تو غريم‏

( 326) صورتى كردت درون جسمِ او

                      داد در حملش و را آرام و خو

( 327) همچو جزو متّصل ديد او تو را

                          متّصل را كرد تدبيرش جدا

( 328) حق هزاران صنعت و فن ساخته است

                  تا كه مادر بر تو مهر انداخته است‏

( 329) پس حقِ حق سابق از مادر بود

                    هر كه آن حق را نداند خر بود

( 330) آن كه مادر آفريد و ضرع و شير

                با پدر كردش قرين آن خود مگير

***************************************شرح ابیات: از بیت ۳۲۳ تا ۳۳۰

( 323) حق تعالى فخر آورد از وفا

                             گفت مَن أوفَى بِعَهدٍ غَيرَنا

خداى تعالى وفا را فخر تلقى كرده مى‏فرمايد مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اَللَّهِ 9: 111 كى است كه بعهد خود وفادارتر از خداوند باشد

من أوفى: گرفته از قرآن كريم است وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اَللَّهِ 9: 111: چه كسى وفا كننده‏تراست از خدا به عهد خود(توبه، 1۱1)

 

( 324) بى‏وفايى دان وفا با رَدِّ حق

                      بر حقوقِ حق ندارد كس سَبَق‏

وفادارى با كسى كه مردود حق است بى‏وفاييست چرا كه بر حقوق حق كسى پيشى نگرفته‏]

رد حق: بعض شارحان اين تركيب را به معنى مردود حق گرفته‏اند، ليكن با توجه به نيم بيت دوم روشن است كه معنى «رد حق» رد حق، يا ادا نكردن حق حق است. اگر حق حق را رد كنى (نپردازى) بى‏وفايى، هر چند حق مادر را هم ادا كنى، چرا كه حق حق بر همه حق‏ها مقدم است.

سبق: پيشى.

 

( 325) حقّ مادر بعد از آن شد كآن كريم

                            كرد او را از جَنين تو غريم‏

مادر بر تو وقتى حق پيدا كرد كه خداوند از جنين تو او را وامدار ساخت‏]

غريم: وام خواه.

 

( 326) صورتى كردت درون جسمِ او

                    داد در حملش و را آرام و خو

تو را در درون او صورت بخشيده و او را بحمل تو توانا ساخت‏]

صورتى كردت…: گرفته از قرآن كريم است هُوَ اَلَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي اَلْأَرْحامِ كَيْفَ يَشاءُ 3: 6 اوست كه نقش مى‏بندد شما را در زهدان‏ها آن سان كه خواهد. (آل عمران، 6)

 

( 327) همچو جزو متّصل ديد او تو را

                     متّصل را كرد تدبيرش جدا

او ترا يك جزء متصل بخود پنداشت و تدبير خداوند همان متصل را از وى جدا نمود]

 

( 328) حق هزاران صنعت و فن ساخته است

                 تا كه مادر بر تو مهر انداخته است‏

خداوند هزاران صنعت و تدبير بكار برده تا مادر نسبت بتو مهر و محبت پيدا كرده‏]

 

( 329) پس حقِ حق سابق از مادر بود

                    هر كه آن حق را نداند خر بود

پس حق خداوند بيش از حق مادر است و هر كس متوجه آن حق‏ نباشد خر و نفهم است‏]

اشاره به آيه 112 سوره توبه كه مى‏فرمايد وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اَللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ اَلَّذِي بايَعْتُمْ 9: 111 پس از آن كه خداى تعالى مى‏فرمايد كه خدا از مؤمنين خودشان و مالشان را خريد تا بهشت به آنان بدهد مى‏فرمايد كى است كه وفادارتر باشد بعهد خود از خداوند پس اى مؤمنين باين معامله خود شادمان باشيد

 

( 330) آن كه مادر آفريد و ضرع و شير

             با پدر كردش قرين آن خود مگير

بكسى متوجه باش كه مادر آفريده و باو پستان و شير كرامت فرموده و با پدر قرين ساخته است

ضرع: پستان.

آدمى را حق‏ها بر عهده است، نخست و مهمتر از همه حق خداست. آن گاه حق مادر و پدر چنان كه فرمود وَ وَصَّيْنَا اَلْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى‏ وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ أَنِ اُشْكُرْ لِي وَ لِوالِدَيْكَ إِلَيَّ اَلْمَصِيرُ 31: 14: و سفارش كرديم آدمى را در باره پدر و مادرش. مادرش بار او را برداشت با ناتوانى پى در پى و بريدن او از شير در دو سال كه مرا و مادر و پدرت را سپاس دار و باز گشت به من است. (لقمان، 14) پس نخست بايد در پى گزاران حق حق بود. امام على بن الحسين (ع) فرمايد: «اما حق بزرگ خدا بر تو آن است كه او را بپرستى و چيزى را شريك او نسازى. پس از آن حق مادر.» هم او مى‏فرمايد: «و حق مادرت اين است كه بدانى او تو را در جايى برداشته كه كسى كس را بر نمى‏دارد و از ميوه دل خود به تو داده كه كسى به ديگرى نمى‏دهد. و تو را با همه اعضاى خود نگاهبانى كرده… پس جز به يارى خدا و توفيق او از عهده سپاس او بر نخواهى آمد.» (زندگانى على بن الحسين، ص 180)

بخارى به اسناد خود از رسول خدا (ص) آرد: «مردى نزد رسول (ص) آمد و پرسيد اى رسول خدا، چه كس در دوستى سزاوارتر به من است. فرمود مادرت. پرسيد پس ازاو. فرمود مادرت پرسيد پس از او. فرمود مادرت پرسيد پس از او. فرمود پدرت» (صحيح بخارى، كتاب ادب، حديث دوم، و نگاه كنيد به: سنن ابن ماجه، سنن ابو داود، باب الادب)

***************************************متن ابیات: از بیت۳۳۱ تا۳۴۳

( 331) اى خداوند اى قديم احسان تو

                          آن كه دانم و آن كه نه هم آنِ تو

( 332) تو بفرمودى كه حق را ياد كن  

                          ز آن كه حقّ من نمى‏گردد كهن‏

( 333) ياد كن لطفى كه كردم آن صَبوح  

                               با شما از حفظ، در كشتىِ نوح‏

( 334) پيله، بابايانتان را آن زمان

                             دادم از طوفان و از موجش امان‏

   ( 335) آبِ آتش خو زمين بگرفته بود

                                موج او مر أوج كُه را مى‏ربود

( 336) حفظ كردم من نكردم ردّتان

                                     در وجود جدّ جدّ جدّتان‏

( 337) چون شدى سر پشتِ پايت چون زنم؟

                         كارگاهِ خويش ضايع چون كنم؟

( 338) چون فداى بى‏وفايان مى‏شوى؟

                        از گمان بد بد آن سو مى‏روى؟

( 339) من ز سهو و بى‏وفايى‏ها بَرى

                              سوى من آيى گمانِ بد برى‏

( 340) اين گمان بد، بر آن جا بر كه تو

                مى‏شوى در پيشِ همچون خود دو تو

( 341) بس گرفتى يار و همراهان زَفت

                گر تو را پرسم كه كو گويى كه رفت‏

( 342) يارِ نيكت رفت بر چرخ برين

                            يار فِسقَت رفت در قعرِ زمين‏

( 343) تو بماندى در ميانه آن چنان

                       بى‏مدد چون آتشى از كاروان‏

 

***************************************شرح ابیات: از بیت۳۳۱ تا۳۴۳

(331)ای خداوند ای قدیم احسان تو    

                   آن كه دانم و آن كه نه هم آنِ تو

اى خداوند اى آن كه احسان تو قديم بوده و آن چه من مى‏دانم و نمى‏دانم از آن تو است

اِحسان قديم: در سخنان امامان (ع) از ديرينگى احسان خداوند ياد شده و او را «قَدِيمُ الإحسان» خطاب كرده‏اند. از جمله، در عادى عَرفه از سيد الشهدا (ع) است: «بِمَنِّكَ العَظِيمِ الأعظَمِ عَلَىّ وَ إحسانِكَ القَدِيمِ إلَيّ».

 

(332)تو بفرمودی که حق را یاد کن

                      ز آن كه حقّ من نمى‏گردد كهن‏

تو خود فرمودى كه ياد من كنيد زيرا كه حق من كهنه نمى‏شود.

حق را ياد كن: در قرآن كريم فراوان آمده است: «مرا ياد كنيد.» از جمله فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ 2: 152: مرا ياد كنيد شما را ياد مى‏كنيم. (بقره، 152)

(333)ياد كن لطفى كه كردم آن صَبوح            

                             با شما از حفظ، در كشتىِ نوح‏

از آن لطفى ياد كن كه براى محافظت شما در كشتى نوح نمودم.

صبوح: بامداد، بامدادان.

این جهان دریاست و تن ماهی و روح

                          یونس محجوب از نور صبوح

 

(334)پيله، بابايانتان را آن زمان            

                   دادم از طوفان و از موجش امان

و پدران شما را در آن زمان از طوفان و از امواج آن ايمن داشتم.

پيله بابا: پدر بزرگ، جد. (فرهنگ لغات و تعبيرات مثنوى)

(335)آبِ آتش خو زمين بگرفته بود  

                       موج او مر أوج كُه را مى‏ربود

همان وقت كه آب خوى آتش گرفته و روى زمين را احاطه كرده و موجش قلل كوه‏ها را مى‏ربود.

آتش خو: كنايت از سركش. نابود كننده.

اوج كُه را ربودن: چنان كه در قرآن كريم است قالَ سَآوِي إِلى‏ جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ اَلْماءِ قالَ لا عاصِمَ اَلْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اَللَّهِ 11: 43: گفت (پسر نوح) زودا كه به كوهى پناه برم تا مرا از آب باز دارد گفت (نوح) امروز برابر فرمان خدا هيچ چيز نگاه دارنده نيست. (هود، 43)

 

   (336)حفظ كردم من نكردم ردّتان            

                            در وجود جدّ جدّ جدّتان

من در آن زمان در وجود اجدادتان شما را مردود نساخته و حفظ كردم.

 

(337)چون شدى سر پشتِ پايت چون زنم؟            

                          كارگاهِ خويش ضايع چون كنم؟

اكنون كه خود بوجود آمده و سر سلسله شده‏اى البته تو را پشت پا نخواهم زد پس كارگاه خود را چگونه ممكن است ضايع گردانم

سر شدن: گزيده گشتن. گرفته از قرآن كريم است وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي اَلْبَرِّ وَ اَلْبَحْرِ. 17: 70 (اسراء، 70)

پشت پا زدن: كنايت از واگذاردن. فراموش كردن.

         فراموشت نكرد ايزد در آن حال    

                              كه بودى نطفه مدفونِ مدهوش…

         كنون پندارى، اى ناچيز همّت          

                   كه خواهد كردنت روزى فراموش

(گلستان سعدى، ص 157) و در سخنان امير مؤمنان على (ع) است «أنتَ أكرَمُ مِن أن تُضَيِّعَ مَن رَبَّيتَهُ: تو بزرگوارتر از آنى كه پرورده خود را تباه گردانى.» (از دعاى كميل)

 

 

(338) چون فداى بى‏وفايان مى‏شوى؟  

                           از گمان بد بد آن سو مى‏روى؟

تو چه سان فداى بى‏وفايان مى‏شوى و از بد گمانى بسوى آنها مى‏روى؟

 

   (339)من ز سهو و بى‏وفايى‏ها بَرى

                           سوى من آيى گمانِ بد برى

من كه از سهو و بى‏وفايى برى هستم از آمدن بسوى من بد گمان مى‏شوى؟

از گمان بد: گرفته از قرآن كريم است اَلظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ اَلسَّوْءِ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ اَلسَّوْءِ: 48: 6 گمان برندگان به خدا گمان بد، بر آنان باد گردش بد. (فتح، 6) (نگاه كنيد به: شرح بيت 3037 1)

                          ‏

(340) اين گمان بد، بر آن جا بر كه تو                

             مى‏شوى در پيشِ همچون خود دو تو

اين گمان بد را در آن جا ببر كه در مقابل مثل خودت خم شده و تعظيم مى‏كنى.

 

( 341) بس گرفتى يار و همراهان زَفت              ‏                              

                         گر تو را پرسم كه كو گويى كه رفت

چقدر ياران و همراهان بزرگ و زمخت كه اكنون اگر از تو بپرسم كو خواهى گفت كه رفته‏اند

 

( 342) يارِ نيكت رفت بر چرخ برين            

                         يار فِسقَت رفت در قعرِ زمين

يار نيكت بچرخ برين رفته و يار فسقت در قعر زمين مانده

فسق: فاسق، بد كار.

 

( 343) تو بماندى در ميانه آن چنان            

                       بى‏مدد چون آتشى از كاروان‏

تو همچنان در ميانه چون آتشى كه از كاروان بجا مانده تنها مانده‏اى.

آتش كاروان: آتشى كه كاروانيان در منزل‏ها مى‏افروختند و چون بار مى‏بستند و مى‏رفتند، آن آتش به نشانه از آنان مى‏ماند.

   بى‏رهبرى تو مشعل مهر

                             چون آتش كاروان نجنبد

(حسين ثنايى، آنندراج، به نقل از لغت نامه)

     دانى ز رفتن تو ما را چه مانده بر دل    

                             از كاروان چه ماند جز آتشى به منزل‏

و در اين بيت كنايت از تنها و بى‏ياور.

تداوم نعمت حق تعالى ايجاب مى‏كند كه بنده پيوسته او را جويد و جز راه او راهى نپويد. او هيچ گاه بنده را فراموش نكند، پس ناسپاسى است اگر بنده او را از یاد برد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بازدیدها: 392

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × دو =