خانه / مقالات / مثنوی معنوی / دفتر سوم / مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه دوازدهم، ابیات 474 تا 516

مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه دوازدهم، ابیات 474 تا 516

متن ابیات :از بیت 474 تا 481

*قصّه اهل ضَروان و حيلت كردن ايشان تا بى‏زحمت درويشان باغ‏ها را قِطاف كنند

………………………………………………………………

(474) قصّه اصحابِ ضَروان خوانده‏اى؟

                پس چرا در حيله جويى مانده‏اى؟        

( 475) حيله مى‏كردند ،كژدم نيشِ چند

                      كه بُرند از روزى درويشِ چند      

( 476) شب همه شب، مى‏سگاليدند مكر

            روى در رو ،كرده چندين عَمرو و بكر        

( 477) خُفيه مى‏گفتند سِرها آن بدان

                             تا نبايد كه خدا دريابد آن‏      

( 478) با گِلَ انداينده، اِسگاليد گل

                 دست ،كارى مى‏كند پنهان ز دل‏؟      

( 479) گفتَ أ لا يَعلَم هَواكَ مَن خَلَق؟

                       أنَّ فِى نَجواكَ صِدقاً أم مَلَق؟‏

( 480) كَيفَ يَغفُل عَن ظَعِينٍ قَد غَدا ؟

                              مَن يُعايِن أينَ مَثواهُ غَدا؟      

( 481) أينَما قَد هَبِطا أو صَعِدا        

                             قَد تَوَلاّهُ وَ أحصَى عَدَدا

*****************************************شرح ابیات : از بیت 474 تا 481

قصه اهل ضروان و حيله كردن ايشان تا بى‏زحمت درويشان باغ‏ها را قطاف كنند.

قطاف كردن: چيدن انگورهاى باغ

( 474) قصّه اصحابِ ضَروان خوانده‏اى

                  پس چرا در حيله جويى مانده‏اى

قصه مردم قريه ضروان را اگر خوانده‏اى پس چرا ديگر حيله جويى مى‏كنى؟

ضروان: شهركى نزديك صنعا و واديى به همين نام است. ياقوت در (معجم البلدان) نويسد: وادىِ نفرين شده است.

همان شهر است كه نخلستان و باغ‏هاى فراوان داشت.

خداوندان باغ شبانه با يكديگر پيمان نهادند كه فردا پنهان از درويشان ميوه‏ها را بچينند. شب هنگام آفتى به باغ رسيد و بستان را نابود ساخت. خداوندان باغ بامدادان به سر وقت باغ رفتند و آهسته با يكديگر سُخن مى‏گفتند مبادا مستمندى بدان باغ در شود.

در سوره قلم (آيه 17) آمده است: إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ اَلْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ 68: 17: ما آزموديم خداوندان باغ را چون سوگند خوردند بامدادان ميوه‏ها را برند. آن شب آتشى بيامد و جمله درختان باغ را بسوخت. (نگاه كنيد به: تفسير ابو الفتوح رازى، ذيل آيه 17- 32 سوره قلم، و: 1473 5)

قِطاف: چيدن.          

( 475) حيله مى‏كردند كژدم نيشِ چند

                    كه بُرند از روزى درويشِ چند

چند نفر از اهل آن قريه كه در زحمت رساندن بمردم نيش كژدم داشتند در فكر حيله‏اى بودند كه روزى يك عده فقير را قطع كنند.

كژدم نيش: كنايت از آزار دهنده، كه چون كژدم آسيب رساند. بد نهاد.

( 476) شب همه شب مى‏سگاليدند مكر

           روى در رو كرده چندين عَمرو و بكر

تمام شب را در انديشه حيله‏اى بودند و با هم بمشورت مى‏پرداختند.

عمرو و بكر: كنايت از اين و آن.

( 477) خُفيه مى‏گفتند سِرها آن بدان

                        تا نبايد كه خدا دريابد آن‏

و با هم نجوا كرده و آهسته سخن مى‏گفتند كه خدا آن را ملتفت نشود.

خُفيه: پنهان.

( 478) با گِل انداينده اِسگاليد گِل

                دست كارى مى‏كند پنهان ز دل‏

براى پنهان ماندن با گل اندود مى‏كند و خيال مى‏كند كه دست ممكن است كارى بكند كه از دل پنهان بماند.

گِل با گل أنداينده اِسگاليدن: نظير: نقش با نقاش پيكار كردن.

( 479) گفتَ أ لا يَعلَم هَواكَ مَن خَلَق

                      أنَّ فِى نَجواكَ صِدقاً أم مَلَق‏

آيا آن كه تو را خلق كرده آرزوها و انديشه‏هاى تو را نمى‏داند؟ آيا نمى‏داند كه در نجواى تو راستى هست يا ناراستى و تملق؟

گفت أ لا يَعلَم…: گفت آن كه آفريننده (تو) است هواى تو را نمى‏داند؟ كه در آهسته سخن گفتن تو راستى است يا چاپلوسى.

حرف تأكيد را در آغاز نيم بيت اول بايد به فتح همزه خواند، چرا كه جمله در محل مفعول است براى يَعلَم. گرفته از قرآن كريم است أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اَللَّطِيفُ اَلْخَبِيرُ 67: 14: آيا آن كه آفريده است نمى‏داند، حالى كه او آگاه و تيز بين است. (ملك، 14)        

( 480) كَيفَ يَغفُل عَن ظَعِينٍ قَد غَدا

                            مَن يُعايِن أينَ مَثواهُ غَدا

كيف يَغفُل…: چگونه غفلت مى‏كند از آن كه رخت سفر بسته است، كسى كه بالعيان منزل فرداى مسافرى را مى‏بيند.

( 481) أينَما قَد هَبطا أو صَعِدا      

                                  قَد تَوَلاّهُ وَ أحصَى عَدَدا

و مى‏بيند كه در كجا بار خود را فرود آورده و از كجا كوچ مى‏كند كسى كه متولى امر او بوده و همه چيز او را وارسى كرده و شمرده است آيا ممكن است از تغيير حال

او غافل باشد.

أينَما قَد هَبطا…: هر جا كه فرود آيد يا بالا رود (خدا) عهده‏دار اوست و هر چيز او را به شمار آورده است (مى‏داند). جمله اخير گرفته از قرآن كريم است قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَ أَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَ أَحْصى‏ كُلَّ شَيْ‏ءٍ عَدَداً. 72: 28 (جن، 28)

        

متن ابیات :از بیت 483 تا 496

( 482) گوش را اكنون ز غفلت پاك كن

                               استماع هجر آن غمناك كن‏    

( 483) آن زكاتى دان كه غمگين را دهى

                       گوش را چون پيش دستانش نهى‏      

( 484) بشنوى غم‏هاى رنجوران دل

                       فاقه جان شريف از آب و گل‏      

( 485) خانه‏اى پُر دود دارد پر فنى

                                 مر و را بگشا ز اِصغا روزنى‏      

( 486) گوش تو او را چو راهِ دَم شود

                              دودِ تلخ از خانه او كم شود

( 487) غم گسارى كن تو با ما اى روى

                       گر به سوى ربّ اَعلَى مى‏روى‏    

( 488) اين تردُّد حبس و زندانى بود

                   كه بنگذارد كه جان سويى رود        

( 489) اين بدين سو آن بد آن سو مى‏كشد

                          هر يكى گويا، منم راه رَشَد      

( 490) اين تردّد عَقبه راه حق است

           اى خنك آن را كه پايش مطلق است‏

( 491) بى‏تردّد مى‏رود در راهِ راست

                 ره نمى‏دانى بجو گامش كجاست‏      

( 492) گامِ آهو را بگير و رو مُعاف

                          تا رسى از گام آهو تا به ناف‏    

( 493) زين روش بر أوج انور مى‏روى

                     اى برادر گر بر آذر مى‏روى‏      

( 494) نه ز دريا ترس و نه از موج و كف

                    چون شنيدى تو خطابِ لا تَخَف‏

( 495) لا تَخَف دان چون كه خوفت داد حق

                         نان فرستد چون فرستادت طبق‏      

( 496) خوف آن كس راست كو را خوف نيست

              غصّه آن كس را كِش اينجا طوف نیست

…………………………………………………..

شرح ابیات : از بیت 483 تا 496

( 482) گوش را اكنون ز غفلت پاك كن

                        استماع هجر آن غمناك كن‏

اكنون حكايت خواجه را بشنو كه چگونه بده رفت و چه جزايى ديد. گوش را از غفلت پاك نموده هجرت آن غمديده را بشنو كه چون از شهر بيرون آمد و در راه ده چه سختيها و چه بلاهايى ديد.

غمناك: بعض شارحان آن را «مستمند» معنى كرده‏اند و هر چند ظاهر، اين معنى را به خاطر مى‏آورد كه اگر قِصّه دردمندى و پريشانى مستمندى را گوش كنى، چنان است كه زكاتى بدو داده‏اى. ليكن با دقت در بيت‏هاى بعد آشكار خواهد شد كه «غمناك» كنايت از روح است كه از عالم بالاست و در تن گرفتار است.

( 483) آن زكاتى دان كه غمگين را دهى

                       گوش را چون پيش دستانش نهى‏

اگر داستان يك غم زده‏اى را گوش كنى بمنزله اين است كه زكات شنوائى خود را ادا مى‏كنى‏.

گوش پيش دستان نهادن: كنايت از قصه «جان» را شنيدن و بدان توجه كردن و خواست او را انجام دادن.          

( 484) بشنوى غم‏هاى رنجوران دل

                    فاقه جان شريف از آب و گل

بلى غم دلهاى رنج ديده و فقر و فاقه جانها از امور مادى را بايد شنيد.

فاقه: ناتوانى، درماندگى.

آب و گل: كنايت از جسم.        

( 485) خانه‏اى پُر دود دارد پر فنى      

                            مر و را بگشا ز اِصغا روزنى‏

او خانه پر دودى دارد گوش دادن تو روزنى است كه از خانه او گشوده مى‏شود.

پر فن: دانا. (پر فن صفت غمناك جان است).

اِصغا: شنيدن.

( 486) گوش تو او را چو راهِ دَم شود

                         دودِ تلخ از خانه او كم شود

گوش تو راه دود كشى مى‏گردد كه دود تلخ از خانه او كم مى‏شود.

دود تلخ: استعارت از هواى نفس و تمايلات شهوانى جسم كه راه را بر جان بسته است.

( 487) غم گسارى كن تو با ما اى روى

                    گر به سوى ربّ اَعلَى مى‏روى‏

اى ابر بارانى با ما غم گسارى كن كه تو بطرف پروردگار همى‏روى.

روى: بعض شارحان اين كلمه را «سيراب» معنى كرده‏اند. «روى» هر چند در مثنوى بدين معنى به كار رفته است، اما در اين بيت «دنباله رو» مناسب تر مى‏نمايد:

جهد كن تا مست و نورانى شوى    

                        تا حديثت را شود نورش روى‏

                                                   دفتر5 -2485

( 488) اين تردُّد حبس و زندانى بود

                  كه بنگذارد كه جان سويى رود

ترديد و دو دلى بمنزله حبس و زندان است كه نمى‏گذارد جان بطرفى برود.

تردّد: دو دلى. رفت و برگشت.        

( 489) اين بدين سو آن بد آن سو مى‏كشد

                            هر يكى گويا، منم راه رَشَد

هر كس انسانى را بطرفى مى‏كشد و هر كس مى‏گويد راه رستگارى من هستم‏.

رَشَد: رستگارى.        

( 490) اين تردّد، عَقبه راه حق است

             اى خنك آن را كه پايش مطلق است‏

اين ترديد قسمت كوهستانى و سر بالاى راه حق است اى خوش آن كسى كه پاى جانش از دو دلى آزاد است‏.

عَقبه: عَقَبَه: گردنه، رفتن به راه حق دشوارى دارد، از آن رو به «عقبه» تعبير كرده است و مانع نگفت، چون رسيدن به حق دشوار است، اما مانعى در راه نيست.

مُطلَق: آزاد.        

( 491) بى‏تردّد مى‏رود در راهِ راست

             ره نمى‏دانى بجو گامش كجاست‏؟

او بى‏هيچ ترديدى راه راست در پيش دارد و همى‏رود اگر تو راه بلد نيستى جاى پاى او را بجوى.

گام: كنايت از اثر پا در زمين.

   چند گاهش گامِ آهو در خور است  

                  بعد از آن خود نافِ آهو رهبر است‏

چون كه شكر گام كرد و ره بُريد        

                    لاجرم ز آن گام در كامى رسيد

162- 161 دفتر2.

( 492) گامِ آهو را بگير و رو مُعاف      

                       تا رسى از گام آهو تا به ناف

گام آهو را پيدا كن و بگير و برو تا بناف آهو برسى و مشام جان را از بوى مشك معطر كنى‏.

مُعَاف: (عربى) مُعافَى، بخشيده، آزاد، ايمن

( 493) زين روش بر أوج انور مى‏روى    

                    اى برادر گر بر آذر مى‏روى‏

با اين روش اگر بطرف آتش روى آورى باوج انوار خواهى رسيد.

آذر: آتش.

( 494) نه ز دريا ترس و نه از موج و كف

                    چون شنيدى تو خطابِ لا تَخَف‏

بلى وقتى خطاب « لا تَخَفْ طه 28: 31» شنيدى نه از دريا خوفى هست و نه از موج و نه از كف.

لا تَخَف: مترس گرفته از قرآن كريم (طه، 68) است خطاب به موسى (ع).

اشاره به آيه واقعه در سوره قصص كه مى‏فرمايد: يا مُوسى‏ أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ إِنَّكَ مِنَ اَلْآمِنِينَ 28: 31 يعنى اى موسى پيش بيا و نترس كه تو از امان يافتگانى.                              

( 495) لا تَخَف دان، چون كه خوفت داد حق

                          نان فرستد، چون فرستادت طبق‏

وقتى خداوند خوف در دل تونهاد همان خوف بمنزله لا تخف است وقتى طبق براى تو فرستاد نان هم مى‏فرستد.

طبق فرستادن: كنايت از امر به ترسيدن.

نان فرستادن: ايمن گردانيدن. (چون از خدا ترسيدى بدان چه آرزو مى‏كنى رسيدى).

( 496) خوف آنكس راست كو را خوف نيست

             غصّه آن كس را ،كِش اينجا طَوف نيست‏

ترس مال كسى است كه ترس از خدا ندارد و غصه آن كس دارد كه در اين بارگاه طواف نمى‏كند.

طَوف: مصدر مبنى از براى فاعل.

طائف: طواف كننده.

ضروانيان از نعمت خدا بهره‏مند بودند.

به جاى آن كه سپاس گويند،

و راه سوى حق جويند.

از درويشى ترسيدند، و به حال درويشان نرسيدند. ندانستند اگر با هم نهانى سخن گويند،

خدا از آن آگاه است.

نداى جان آدمى چون آن مسكينان است

و هواى نفس همانند اصحاب ضروان.

جان مهجور پيوسته او را به خدا مى‏خواند، و شيطان نفس او را از درويشى مى‏ترساند.

اما آن كه از خدا ترسد از شيطان در امان است،

و آن كه از حق نترسد مسخّر ديوان است

و روز رستاخيز هراسان،

و در حديث است «لا أجمَعُ لِعَبدِى أبداً أمنَينِ وَ لا أجمَعُ لَهُ خَوفَين. إن هُوَ أمِنَنِى فِى الدُّنيا أخَفتُه يَومَ أجمَعُ فِيهِ عِبادِي وَ إن هُوَ خافنى فِى الدُّنيا أمِنتُهُ يَومَ أجمَعُ فِيهِ عِبادِى: هرگز دو ايمنى و دو بيم را براى بنده‏ام فراهم نمى‏كنم. اگر در دنيا از من ايمن بود، روزى كه در آن بندگانم را فراهم آرم او را مى‏ترسانم، و اگر در دنيا از من ترسيد روزى كه بندگانم را در آن فراهم آرم او را ايمن گردانم.» (صحيح الاحاديث القدسيه، حديث شماره 252)

ترس از خدا را در دنيا به «طبق» تعبير كرده است

و ايمنى در روز رستاخيز را به «نان».

…………………………………………………………

متن ابیات :از بیت 497 تا 506

   *روان شدن خواجه به سوى ده*

 

( 497) خواجه در كار آمد و تجهيز ساخت

              مرغِ عزمش سوى ده اِشتاب تاخت‏      

( 498) اهل و فرزندان سفر را ساختند

                    رخت را بر گاوِ عزم انداختند      

( 499) شادمان و شتابان سوى ده

                 كه بَرى خورديم از ده مژده ده‏      

( 500) مقصد ما را چَراگاه خوش است

             يارِ ما آن جا كريم و دل كش است‏      

( 501) با هزاران آرزومان خوانده است

             بهر ما غَرسِ كرم بنشانده است‏      

( 502) ما ذخيره دَه زمستانِ دراز

                   از بَرِ او سوى شهر آريم باز      

( 503) بلكه باغ ايثار راه ما كند      

         در ميان جان خودمان جا كند      

( 504) عَجِلُوا أصحابَنا كَى تَربَحُوا

                عقل مى‏گفت از درون لا تَفرَحُوا      

( 505) مِن رَباحِ اللَّهِ كُونُوا رابِحِين

                             إنَّ رَبّى لا يُحِبُّ الفَرِحِين‏    

( 506) اِفرَحُوا هَوناً بِما آتاكُمُ    

                            كُلُّ آتٍ مُشغِلٍ ألهاكُم‏

 

شرح ابیات : از بیت 497 تا 506

( 497) خواجه در كار آمد و تجهيز ساخت

                 مرغِ عزمش سوى ده اِشتاب تاخت

خواجه بكار پرداخته و تهيه رفتن ديده مرغ عزمش بطرف ده پر گرفت.

در كار آمدن: دست به كار شدن، آماده گشتن.

مرغ عزم و گاو عزم: اضافه مشبَّهٌ بِه به مشبّه.

( 498) اهل و فرزندان سفر را ساختند

                     رخت را بر گاوِ عزم انداختند

اهل و عيال و فرزندانش بار سفر بسته و بر گاو عزم بار كردند.

( 499) شادمانان و شتابان سوى ده  

                 كه بَرى خورديم از دِه، مژده دِه‏

با شادى و شتاب عازم ده شده و مى‏گفتند مژده كه اكنون ميوه‏ها از ده نصيب ما خواهد شد.      

( 500) مقصد ما را چَراگاهِ خَوش است

               يارِ ما آن جا كريم و دل كَش است‏

مقصد ما جاى دل كش و وفور نعمت است و ميزبان ما شخص كريمى است‏.      

( 501) با هزاران آرزومان خوانده است

                      بهر ما غَرسِ كرم بنشانده است‏

با هزاران آرزو ما را دعوت كرده و نهال اكرام و اعزاز براى ما غرس كرده است‏.

غَرس: در لغت به معنى «كاشتن درخت» است يا كشتنى ديگر، و گاه به معنى «درخت» به كار رود: «غرس معانى او به لطف تربيت… شاخها كشيده.» (ترجمه تاريخ يمينى، به نقل از لغت نامه)

غرس كرم: اضافه مشبَّهٌ به به مُشبّه.

( 502) ما ذخيره دَه زمستانِ دراز    

                          از بَرِ او سوى شهر آريم باز

ما ذخيره تمام طول ايام زمستان از ده بشهر خواهيم آورد.        

( 503) بلكه باغ ايثار راه ما كند      

                      در ميان جان خود،مان، جا كند

او باغ خود را در راه ما پيش كش خواهد كرد و ما را ميان جان خود جاى خواهد داد.

ايثار: ديگرى را بر خود مقدم داشتن، بخشش.

( 504) عَجِلُوا أصحابَنا كَى تَربَحُوا  

                  عقل مى‏گفت از درون لا تَفرَحُوا

رفقا عجله كنيد و استفاده نماييد ولى عقل از درون به آنها مى‏گفت پر شادى نكنيد.

عَجِّلُوا…: ياران ما بشتابيد تا سود بريد.

لا تَفرَحُوا: شادمان مباشيد گرفته از قرآن كريم است لا تَفْرَحْ إِنَّ اَللَّهَ لا يُحِبُّ اَلْفَرِحِينَ: 28: 76 شادمان مباش خدا شادمانان را دوست ندارد. (قصص، 76)

( 505) مِن رَباحِ اللَّهِ كُونُوا رابِحِين      

                            إنَّ رَبّى لا يُحِبُّ الفَرِحِين

از فايده خدا داده استفاده كنيد اينجا مورد فرح و شادى نيست كه فرموده‏اند خداوند آنها را كه زياد شادى مى‏كنند دوست نمى‏دارد.

رَباحِ اللَّه…: از سودهاى خدا سود برنده باشيد. همانا پروردگار من شادمانان را دوست نمى‏دارد.

سوره قصص ایه 76 …. ان الله لا یحب الفرحین

( 506) اِفرَحُوا هَوناً بِما آتاكُمُ  

                                 كُلُّ آتٍ مُشغِلٍ ألهاكُم‏

شاد باشيد ولى به آرامى به آن چه خدا بشما داده است هر وارده‏اى كه شما را از خدا بخود مشغول كند بالاخره بلهو و لعب رهبرى مى‏كند.

افرحوا…: شادمان باشيد با آرامش و بردبارى بدان چه (خدا) شما را داده است. هر چيز سر گرم كننده شما را به غفلت در انداخته است. گرفته از قرآن كريم است: وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ وَ اَللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ: 57: 23 و شادمان مشويد بدان چه [خدا] شما را داده است و خدا هيچ خود پسند نازنده را دوست ندارد. (حديد، 23)

كلّ آت مشغل…: هر چيز آينده مشغول دارنده شما را به لهو در انداخته است. چنان كه در حديث است که پیامبر ص فرمود : «أخشَى أن تَبسُطَ الدُّنيا عَلَيكُم كَما بَسَطَت عَلى مَن كانَ قَبلَكُم فَتَنافَسوها كما تنافَسُوها وَ تُلهِكُم كما اُلهِبَتهم: مى‏ترسم دنيا به شما فراخ شود چنان كه بر پيشينيان شما فراخ شد، پس در آن با يكديگر هم چشمى كنيد چنان كه آنان هم چشمى كردند، و شما را به لهو اندازد چنان كه آنان را به لهو انداخت.» (مسند احمد، ج 4، ص 137)

 

متن ابیات :از بیت 507 تا 516

( 507) شاد از وى شو مشو از غير وى

                       او بهار است و دگرها ماهِ دى‏      

( 508) هر چه غير اوست استدراج توست

        گر چه تخت و مُلكت است و تاج توست‏        

( 509) شاد از غم شو كه غم دام لِقاست

                 اندر اين ره سوى پستى اِرتقاست‏      

( 510) غم يكى گنجى است و رنج تو چو كان

                    ليك كى درگيرد اين در كودكان‏      

( 511) كودكان چون نامِ بازى بشنوند

                       جمله با خَرگور هم تگ مى‏دوند        

( 512) اى خرانِ كور اين سو دام‏هاست

             در كمين اين سوى خون آشام‏هاست‏

( 513) تيرها پرّان كمان پنهان ز غيب

          بر جوانى مى‏رسد صد تير شَيب‏        

( 514) گام در صحراى دل بايد نهاد

            ز آن كه در صحراى گِل نبود گُشاد        

( 515) ايمن آباد است دل اى دوستان

                       چشمه‏ها و گلستان در گلستان‏      

( 516) عُج إلَى القَلبِ وَ سِر يا سارِيَه

فِيهِ أشجارٌ وَ عَينٌ جارِيَة                          

…………………………………………………….

شرح ابیات : از بیت 507 تا 516

( 507) شاد از وى شو مشو از غير وى  

                      او بهار است و دگرها ماهِ دى‏

از او شاد باش نه از غير كه او چون بهار و ديگران چون دى هستند

( 508) هر چه غير اوست استدراج توست

      گر چه تخت و مُلكت است و تاج توست

هر چه كه غير اوست براى تو استدراج است اگر چه در نظر تو تخت و مملكت و تاج است‏.

استدراج: خارق عادتى است كه كفار دارند و با داشتن او اغوا شده گمان مى‏كنند كه در راه مستقيم قدم مى‏زنند

( 509) شاد از غم شو كه غم دام لِقاست

                     اندر اين ره سوى پستى اِرتقاست‏

از غم‏ شاد باش كه غم دام بقا بوده و تو را بزندگانى ابدى رهبرى مى‏كند و در اين راه طرف پستى راه بالا رفتن است‏.

دام لِقا بودن غم: در حديث است «اِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزِينٍ: خدا هر دل اندوهناك را دوست دارد.» و نيز در حديث است إنَّ الحَزِينَ فِى ظِلِّ اللَّهِ يَومَ القِيامَةِ: اندوهناك روز رستاخيز در سايه خداست.» (تفسير درّ المنثور، ذيل آيه 76 سوره قصص)

و نظير اين مضمون است آن چه نجم الدين در مرصاد العباد، در باب روح كه بر آدم دميده شد، آورده است: «قبض بر وى مستولى شد، آهى سرد بر كشيد. گفتند ما تو را از بهر اين آه فرستاده‏ايم.» (مرصاد العباد، ص 90)        

( 510) غم يكى گنجى است و رنج تو چو كان

                       ليك كى درگيرد اين در كودكان‏

غم چون گنجى است و رنج چون كان گران قيمتى است ولى اين سخن كى در كودكان اثر مى‏كند.

( 511) كودكان چون نامِ بازى بشنوند

                  جمله با خَرگور، هم تگ مى‏دوند

بچه‏ها اين حال را دارند كه تا نام بازى بشنوند با شتاب يك گور خرى پى آن بازى مى‏دوند.

( 512) اى خرانِ كور اين سو دام‏هاست

           در كمين اين سوى خون آشام‏هاست‏

بگو اى خرهاى كور در اين سمت كه مى‏رويد دامها هست و در كمين شما خون آشامها ايستاده‏اند.      

( 513) تيرها پرّان كمان پنهان ز غيب

                    بر جوانى مى‏رسد صد تير شَيب‏

در اين سوى تيرها پران ولى كمان آنها از چشم نهان است و بهر جوانى كه از اين سوى رود صد تير پيرى فرود مى‏آيد.

شَيب: پيرى.

( 514) گام در صحراى دل بايد نهاد  

            ز آن كه در صحراى گِل نبود گُشاد

بصحراى دل بايد قدم نهاد كه در صحراى گل گشايشى وجود ندارد.

گُشاد: فراخى، خرمى، شادمانى.

صحراى گِل: عالم جسمانى. جسم و متعلقات آن.

( 515) ايمن آباد است دل اى دوستان

                             چشمه‏ها و گلستان در گلستان‏

( 516) عُج إلَى القَلبِ وَ سِر يا سارِيَه  

                                فِيهِ أشجارٌ وَ عَينٌ جارِيَة

اى كاروان بطرف دل متمايل شده و در آن كشور سير كن كه در آن درختان سبز و خرم سر بر فلك كشيده و چشمه‏هاى صاف در جريانند.

عُج إلَى القَلبَ…: به سوى دل باز گرد، و اى رونده در شب، كه در آن درختان و چشمه روان است.

آدمى تا در جهان است تيرهاى حادثه‏ها به سوى او پران است و دام‏ها در راه وى نهان. رهاننده از آن تيرها، خداى انسان و جان است وسيلت او اشك روان است.

………………………………………………….

 

بازدیدها: 306

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده + 7 =