خانه / مقالات / روایات ذیل آیه 23 سوره شوری در ارتباط با موده فی القربی

روایات ذیل آیه 23 سوره شوری در ارتباط با موده فی القربی

آیه مودت: «قل لا أسئلُکُم علیه اجراً إلا الموّدَة فی القربی و من یقترف حسنهً نَزِد فیها حُسناً، إنَّ الله غفورٌشکور[شوری آیه 23»
خداوند تعالی در آیه 23 سوره شوری – بر خلاف آیاتی که در آن اجر رسالت مطرح شده است – اجری برای رسول خدا (ص) معین کرده و آن موّدت نسبت به ذوی القربای آن حضرت است.
حال؛ مودت به ذی القربای رسول خدا(ص) به چه معنا است؟
اقوال مفسرین در معنای آن مختلف است:
محدث خبیر، سید هاشم بحرانی، در کتاب غایت المرام، 17 روایت از اهل سنت و 22 روایت از شیعه درباره ی این آیه نقل کرده است.(بحرانی، ط قدیم : 3 / 23 – 244 )
که برخی از روایات آن چنین است.
1-کلینی در کافی با سند صحیح از اسماعیل بن عبدالخالق نقل می کند: امام صادق(ع) فرمود: همانا این آیه درباره ی اهل بیت (علی، فاطمه، حسن و حسین) که اصحاب کساء هستند، نازل شده است.
2-کلینی در کافی با سند صحیح از عبدالله بن عجلان، نقل می کند : امام باقر (ع) درباره ی آیه مودت فرمودند:«هم الائمه» مقصود از القربی، ائمه هستند. (کلینی، 1413 : 1 / 477)
3-طبری در جامع البیان از ابی دیلم نقل می کند: هنگامی که علی بن الحسین(ع) را به صورت اسیر آوردند و در دروازه ی دمشق نگه داشتند، مردی از اهل شام برخاست و گفت: خدا را شکر که شما را کشت و ریشه کن کرد، علی بن الحسین(ع) فرمود: آیا قرآن خوانده ای؟ گفت: آری فرمود: آیا آل حامیم را خوانده ای؟ گفت: قرآن را خوانده ام امّا آل حامیم را نخوانده ام. فرمود: نخوانده ای«قل لا أسئلُکُم علیه أجراً الاالمودة فی القربی» گفت: آیا شما آنها هستید، فرمود: بلی.
(طبری، 2009 : 11 / 144)
4-حاکم حسکانی در شواهد التنزیل از سعیدبن جبیر از ابن عباس نقل می کند: هنگامی که آیه «قل لا أسئلُکُم علیه اجراً الاالمودة فی القربی» نازل شد، اصحاب گفتند: ای رسول خدا این ها کیستند، که خداوند ما را به محبت آن ها امر کرده است، فرمود: علی، فاطمه و فرزندان آن دو می باشند.
(حسکانی، 1411: 2 /191)
5-حاکم نیشابوری در المستدرک، خطبه ای طولانی از امام حسن (ع) نقل می کند که ضمن آن چنین آمده است:(أنا من اهل البیت الذی افترض الله مودتهم علی کل مسلم، فقال تبارک و تعالی لنبیه (ص) قال: «قل لا أسئلُکُم علیه اجراً الاالمودة فی القربی و من یقترف حسنة نزد له فیها حسناً»، فاقتراف الحسنه مودتنا اهل بیت)، من از خاندانی هستم که خداوند محبت آن ها را بر هر مسلمانی واجب کرده و به پیامبرش فرموده: بگو از شما پاداش بر این کار نمی طلبم جز دوستی نزدیکانم و هرکسی کار نیکی انجام دهد بر نیکی اش می افزایم. کار نیک انجام دادن همان دوستی با اهل بیت است.
(حاکم نیشابوری، 1418 : 4 / 165)
6-حاکم حسکانی در شواهد التنزیل از ابی امامه باهلی، نقل می کند: رسول خدا(ص) فرمود: خداوند پیامبران را از درخت های مختلفی آفرید و من و علی را از یک درخت آفرید، من اصل آن هستم و علی شاخۀ آن و فاطمه موجب بارور شدن آن درخت است، و حسن و حسین میوه های آن هستند، پس هرکس به شاخه ای از شاخه های آن بیاویزد، نجات می یابدو کسی که منحرف شود سقوط می کند، و اگر بنده ای خدا در میان صفا و مروه هزار سال و پس از آن هزار سال و از آن پس هزار سال عبادت کند، اما جهت ما را نداشته باشد، خداوند او را به صورت، در آتش افکند، پس پیامبر (برای تأیید این مطلب) این آیه را تلاوت فرمود «قل لا أسئلکُم علیه اجراً الاالمودة فی القربی»
(حسکانی، 1411 : 2 / 203 )
7-زمخشری در کشاف، فخر رازی در تفسیر کبیر و قرطبی در جامع لاحکام القرآن از پیامبر اکرم (ص)دربارۀ محبت آل محمد در ذیل آیه مودت، روایتی نقل کرده اند که این روایت مطابق نقل کشاف و تفسیر کبیر فخر رازی چنین است: رسول خدا(ص) فرمود: هرکس با محبت آل محمد بمیرد، شهید از دنیارفته است.آگاه باشید: هر کس بامحبت آل محمد (ص) از دنیا رود، بخشیده شده است. آگاه باشید: هر کس با محبت آل محمد از دنیا برود، با توبه از دنیا رفته است .آگاه باشید: هر کس با محبت آل محمد (ص) از دنیا برود، مؤمن با ایمان کامل از دنیا رفته است. آگاه باشید: هرکس با محبت آل محمد(ص) از دنیا رود، فرشته مرگ او را بشارت به بهشت می دهد؛ سپس فرشتگان منکر و نکیر به او بشارت دهند. آگاه باشید: هرکس با محبت آل محمد(ص) از دنیا رود، او را با احترام به سوی بهشت می برند، آن چنان که عروس به خانه داماد. آگاه باشید: هرکس با محبت آل محمد(ص) از دنیا رود، در قبر او دو در به سوی بهشت گشوده می شود. آگاه باشید: هرکس با محبت آل محمد(ص) از دنیا رود، قبر او را ، زیارتگاه فرشتگان رحمت، قرار می دهند. آگاه باشید: هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود، به سنت وجماعت اسلام از دنیا رفته است،
آگاه باشید: هرکس با عداوت آل محمد(ص) از دنیا رود، روز قیامت در حالی وارد عرصه ی محشر می شود که درپیشانی او نوشته شده: مأیوس ازرحمت خدا، آگاه باشید: هرکس با بغض آل محمد(ص) از دنیا برود، کافر از دنیا رفته است. آگاه باشید: هرکس با عداوت آل محمد(ص) از دنیا برود، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد.
فخر رازی پس از بیان این حدیث می افزاید: آل محمد (ص) کسانی هستند که بازگشت امرشان به او است و کسانی که ارتباطشان محکم تر و کامل تر باشد، (آل) محسوب می شوند و شکی نیست که فاطمه، علی، حسن و حسین محکم ترین پیوند را با رسول خدا(ص) داشتند و این از مسلمات و مستفاد از احادیث متواتر است، بنابراین لازم است که آن ها (آل پیامبر) باشند.
در پایان فخر رازی سخنان خود را با اشعار معروف شافعی پایان می دهد :
یاراکباً قفا بالمحصب من منی و اهتف بساکن خیفها والناهض
سحراً إذا فاض الحجیج الی مِنی فیضا کما نظم الفرات الغائض
ان کان رفضاً حب آل محمد فلیشهد الثقلان انی رافضی
ای سوار که عازم حج هستی، در آن جا که برای رمی جمرات ریگ جمع می کنند، بایست و به کسانی که در مسجد خیف مشغول عبادتند و یا در حال حرکت از آنجا می باشند ندا بده. هم چنین به هنگام سحر گاه که حاجیان از مشعر به سوی منی کوچ می کنند و همچون نهری عظیم و خروشان وارد سرزمین منی می شوند ندا بده و بگو: اگر محبت آل محمد(ص)رفض و ترک دین است همه ی جن و انس شهادت دهند که من رافضی هستم.(رازی ، ط قدیم : 27 / 166)
طبرسی صاحب مجمع البیان می گوید: منظور کمیت شاعر در بیت زیر، اشاره به همین آیه (آیه مودت) است که می گوید:
وجدنا لکم فی آل حم آیه تأویلها منا تقی و معرب
در آل حم ،آیه ای یافتم که هر پرهیزگار آشنا به لغت عرب، آن را می فهمد.
( طبرسی ، 1425 :9 / 29 – 30)
در کتاب الدرالمنثور است: احمد، عبدبن حمید، بخاری، مسلم، ترمذی، ابن جریر و ابن مردویه از طریق طاووس، از ابن عباس روایت کرده اند، که شخصی از او، از آیه ی «الّا الموّدة فی القُربی» سوال کرد، سعید بن جبیر پیش قدمی کرد و گفت: منظور، قربای آل محمد است. ابن عباس گفت: عجله کردی، برای اینکه هیچ تیره ای از تیره های قریش نیست مگر آنکه رسول خدا(ص) در بین آنان قرابتی دارد، سعید گفت: پس ما قبل از اینکه در تفسیر این آیه بحث کنیم باید قبلاً معنای لغوی قرابت را بفهمیم چیست. (سیوطی، ط قدیم : 6 / 7 )
منظور از القربی، قرابت با قریش است که به نظر علامه طباطبایی درست نمی باشد.
(طباطبا ئی، 1380 : 18 / 74 )
وقتی به مجموع معانی کلمه (القربی) در منابع لغت نگاه می کنیم، متوجه می شویم که منظور از کلمه (القربی) نزدیکان می باشند و هر مقدار فرد از جهت رحم نزدیکتر باشد از مصادیق روشنتر (القربی) محسوب می شود.
و زمانی که به قرآن مراجعه می نماییم و بر اساس رویه ی تفسیر قرآن به قرآن، کلمه (القربی) را در آیات مورد توجه قرار می دهیم، باز هم در تفاسیر مختلف به معنی نزدیکان می رسیم، ولی در بعضی آیات مانند آیه 7 سوره ی حشـر و آیه 38 سوره ی روم و آیه 26 سوره ی إسراء که مخاطب شخص نبی اکرم (ص) است، این نکته روشن تر می گردد که (القربی) نزدیکان خاص پیامبر(ص) می باشند که خداوند درباره ی آنها دستوری داده است.
و زمانی که به احادیث نبوی بر می گردیم و سیره ی پیامبر (ص) را در قبال این آیات مورد توجه قرار می دهیم، متوجه می شویم که حلقه ی اول این نزدیکان، دخترش فاطمه- علیها السلام- ونوادگانش؛ حسن وحسین– علیهماالسلام- وپسر عمو و داماداش علی (ع) قرار می گیرد که پیامبر (ص) بر اساس همین آیات، سرزمین فدک را به دخترش فاطمه– علیهاالسلام- بخشید.
و بر همین اساس؛ وقتی به آیه 23 سوره ی شوری (آیه مودت) می رسیم؛ خداوند اجر رسالت پیامبرخویش را دوستی خاندانش قرار داده است و از طرفی دیگر وقتی به سایر آیات مراجعه می کنیم، متوجه می شویم که در آیات دیگر به صراحت، هیچ اجری برای رسالت آن حضرت در نظر گرفته نشده است.
لذا نتیجه چنین می شود:
با توجه به معنی لغوی کلمه (القربی) و آیات متعدد در نفی اجر رسالت و آیه مودت که اجر رسالت را مودت فی القربی قرار داده است، باید گفت: اگر برای رسالت پیامبر (ص) اجری در نظر گرفته شده است، باید طوری باشد که پاسخگوی آیات نفی اجر رسالت باشد و وقتی آیات نفی اجر رسالت را بررسی می نماییم، متوجه می شویم که سمت و سوی همه ی آنها به سمت خداوند متعال و حفظ رسالت پیامبر (ص) می باشد و از طرفی، آیه مودت که اجر رسالت را مطرح نموده است، باید همان سمت و سوی الهی و حفظ رسالت پیامبر (ص) را دارا باشد.
حال وقتی ثقلین را کنار یگدیگر قرار می دهیم، یک ثقل قرآن است، که اجر رسالت را در مودت (القربی) قرار داده است و ثقل دیگر، اهل بیت است که وقتی به احادیث پیامبر در باره ی آنها رجوع می کنیم و احادیث غدیر ، ثقلین ، ولایت ، منزلت ، دار ، تبلیغ سوره ی برائت ، لیله المبیت ، پرچم ، سفینه ، کساء ، مدینه العلم ، دوازده خلیفه ، سد ابواب ، اخوت ، علی منّی ، علی معه الحق ، ……را مورد توجه قرار می دهیم، مشخص می گردد که (القربی) همان اهل البیت می باشند، به همان تعبیر علامه طباطبایی می رسیم که: مودت اهل البیت ادعاءً اجر خوانده شده و گرنه حقیقت آن همان چیزی است که سایر آیات (نفی اجر رسالت ) بر آن دلالت دارد.
( طباطبا ئی ، 1380 : 18 / 46 )
و مودتی است که مردم را به اهل البیت ارجاع می دهد تا آنها مرجع علمی قرار گیرند و حفظ و تقویت رسالت که برآیند سایر آیات (نفی اجر رسالت ) است، تامین گردد.
************************
تفسیر فخر رازی:
قال رسول الله: فاطمة اقربٌ ناس الیه.
اگر قرار باشد حسنه موجب نجات ما از آتش باشد و حقیقت حسنه مودت فی القربی است باید بیشترین مودت را به حضرت صدیقه شهیده (س) داشته باشیم.
*مقام حضرت فاطمه (س):
1-در روایات آمده است که : قال النبی – صلّی الله علیه و آله – : اَوَّلُ شخصٍ تدْخُلُ الجنةَ فاطمةُ.
پیامبر اکرم – صلّی الله علیه و آله – فرمود: اولین کسی که داخل بهشت می‌شود، فاطمه است. (بحار الانوار، ج 43، ص 44)
و تمام انبیاء از حضرت آدم تا رسول اکرم(ص) یک به یک در بهشت می آیند و به ایشان عرض احترام می کنند.
2-در روایت دیگر آمده است که وجود مبارک حضرت زهرا(س) درب بهشت است و هنگامی که وارد بهشت می شوند حضرت احدیت ندا می دهد: یا فاطمة لک عندی الرضا (من به تو راضی ام)
بنابراین امضای رضای پروردگار برای هر کدام از ما، مشروط به رضای صدیقه طاهره از افعال و اعمال ما در این عالم است.

بازدیدها: 463

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × چهار =