خانه / مقالات / مثنوی معنوی / دفتر سوم / مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه هفدهم، ابیات 732 تا 777

مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه هفدهم، ابیات 732 تا 777

متن ابیات:از بیت 732 تا 746

چرب كردن مرد لافى لب و سبلت خود را هر بامداد به پوست دنبه و بيرون آمدن ميان حريفان كه من چنين خورده‏ام و چنان

( 732) پوست دنبه، يافت شخصى مُستَهان            

                   هر صباحى چرب كردى سبلتان‏

( 733) در ميانِ مُنعِمان رفتى كه من            

                   لوت چربى خورده‏ام در انجمن‏

( 734) دست بر سبلت نهادى در نَويد            

                       رمز، يعنى سوى سبلت بنگريد

( 735) كين گواه صدق گفتار من است            

         وين نشان چرب و شيرين خوردن است‏

( 736) اشكمش گفتى جواب بى‏طنين          

                           كه أبادَ اللَّهُ كَيدَ الكاذِبين‏

( 737) لاف تو ما را بر آتش بر نهاد            

                 كآن سبال چرب تو، بر كنده باد

( 738) گر نبودى لاف زشتت اى گدا            

                   يك كريمى رحم افكندى به ما

( 739) ور نمودى عيب و كژ كم باختى            

                     يك طبيبى داروىِ او ساختى‏

( 740) گفت حق كه كژ مَجُنبان گوش و دم            

                               يَنفَعَنَّ الصّادِقينَ صِدقُهُم‏

( 741) گفت اندر كژ مخسب اى مُحتَلِم            

                       آن چه دارى وانما و فَاستَقِم‏

( 742) ور نگويى عيب خود، بارى خَمُش            

                از نمايش وز دغل خود را مَكُش‏

( 743) گر تو نقدى يافتى، مگشا دهان            

                   هست در ره ، سنگ‏هاى امتحان‏

( 744) سنگ‏هاى امتحان را نيز پيش            

               امتحان‏ها هست در أحوال خويش‏

( 745) گفت يزدان از وِلادت تا به حَين            

                                 يُفتَنون كُلَّ عامٍ مَرَّتَينِ‏

( 746) امتحان در امتحان است اى پدر            

                 هين به كمتر امتحان ، خود را مخر

**********************

شرح ابیات: از بیت 732 تا 746

( 732) پوست دنبه يافت شخصى مُستَهان            

                  هر صباحى چرب كردى سبلتان‏

مرد سبك مغزى قطعه‏اى دنبه پيدا كرده هر روز صبح سبيلهاى خود را با آن چرب مى‏كرد

مُستَهان: سبك سر، خوار.

سبلتان: تثنيه سبلت.

……………………………………………………….

( 733) در ميانِ مُنعَمان رفتى كه من            

                 لوت چربى خورده‏ام در انجمن‏

و ميان دولتمندان مى‏رفت كه يعنى من طعام چرب و لذيذ خورده‏ام‏

منعَمان: نعمت دادگان، مالداران.

……………………………………………………….

( 734) دست بر سبلت نهادى در نَويد            

                     رمز، يعنى سوى سبلت بنگريد

و دست به سبلت خود مى‏كشيد و با رمز و اشاره حالى مى‏كرد كه سبلتم را نگاه كنيد

نويد: در لغت نامه (به نقل از مرحوم دهخدا) اين بيت شاهد «مجلس» و «محفل» آمده است ولى شاهد ديگر مؤيد اين معنى ديده نشد. مى‏توان به معنى رايج آن «خوش خبرى»، «بشارت و مژده» گرفته شود.

رمز: اشارت. (دست بر سبيل خود مى‏نهاد كه اين نشان لوت چرب است).

…………………………………………….

( 735) كين گواه صدق گفتار من است            

           وين نشان چرب و شيرين خوردن است‏

كه اين گواه صدق گفتار و نشان خوراك چرب و شيرين است‏

……………………………………………………..

( 736) اشكمش گفتى جواب بى‏طنين            

                              كه أبادَ اللَّهُ كَيدَ الكاذِبين‏

ولى شكمش باو جواب مى‏داد كه خدا مكر دروغ‏گويان را نابود كند

بى‏طَنين: خاموش، بى‏آواز، بى‏سر و صدا.

أبادَ اللَّهُ كَيدَ الكاذِبين: خدا مكر دروغ‏گويان را تباه كند.

………………………………………………………

( 737) لاف تو ما را بر آتش بر نهاد            

                كآن سبال چرب تو، بر كنده باد

الهى سبيلت ببريدن برود كه مكر تو ما را بر سر آتش گرسنگى نشانده است‏

بر آتش بر نهادن: آزار دادن، گرسنه نگه داشتن.

………………………………………………………

( 738) گر نبودى لاف زشتت اى گدا            

                  يك كريمى رحم افكندى به ما

اگر لاف زشت تو نبود لا اقل يك نفر شخص با سخاوت بما رحم مى‏كرد

………………………………………………………

( 739) ور نمودى عيب و كژ كم باختى            

                    يك طبيبى داروىِ او ساختى‏

او: مى‏توان اشارت به شكم نيز، عيب و كژ باختن باشد.

………………………………………………

( 740) گفت حق كه كژ مجنبان گوش و دم            

                               يَنفَعَنَّ الصّادِقينَ صِدقُهُم‏

خداوند فرموده است كه دروغ نگو كه راستى راستگويان به آنها سود مى‏رساند

يَنفَعَنَّ الصَّادِقينَ: گرفته از قرآن كريم است هذا يَوْمُ يَنْفَعُ اَلصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ: 5: 119 اين روزى است كه راستگويان را راست گفتن شان سود دهد. (مائده، 119)

……………………………………………………

( 741) گفت« اندر كژ مخسب اى مُحتَلِم            

                       آن چه دارى وانما و فَاستَقِم‏

اى كه محتلم شده‏اى در سوراخ خود كج مخواب و آن چه دارى بنما و راست بايست‏

گفت اندر كژ مخسب اى محتلم: ظاهراً اشارت است به حديث «لا يَنامُ الرَّجُلُ عَلى وَجهِهِ وَ مَن رَأيتُمُوهُ نائماً عَلَى وَجهِهِ فَأنبِهُوه: مرد بر رو نخوابد و كسى را كه ديديد بر رو خوابيده آگاهش سازيد.» (سفينة البحار، ج 2، ص 625) و حديثى كه در مسند احمد (ج 4، ص 292) ديده مى‏شود «إِذا أوَيتَ اِلَى فِراشِك فَتَوَضَّأ وَ نَم عَلى شِقِّكَ الأيمَن: چون به سوى رختخواب روى وضو گير و بر جانب راست بخواب.» از اين روايت‏ها و مانند آن آشكار است كه به رو خوابيدن مكروه است.

بنا بر اين، محتمل است مقصود از «اندر كژ خسپيدن» به رو خوابيدن باشد.

اما اگر درست عبارت «كهف اندر» باشد مى‏توان گفت اشارت است به بيت‏هاى:

اوليا اصحابِ كهفند اى عنود          

                     در قيام و در تقلُّب «هم رُقود»

مى‏كشدشان بى‏تكلّف در فعال          

                  بى‏خبر ذاتَ اليَمين ذاتَ الشّمال‏

چيست آن ذات اليمين فعل حسن          

             چيست آن ذات الشّمال اَشغال تن‏

3189- 3187/ 1

و معنى آن اين است كه در محضر اوليا راستگو باش و با آنان كژ بازى مكن. (نگاه كنيد به: شرح بيت 3189- 3187/ 1)

مُحتَلِم: خواب رفته، خوابيده. كه محتلم گردد در خواب.

آن چه دارى وانما: نفاق و دو رويى را به يك سو نه. راستگو و راست كردار باش.

فَأستَقِم: گرفته از قرآن كريم است(هود، 112)

فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ: 11: 112 پس استوار باش چنان كه فرمان داده شده‏اى و هر كه توبه كرد با تو، و ستم مكنيدكه او بدان چه مى‏كنيد بيناست

………………………………………………………

( 742) ور نگويى عيب خود، بارى خمش            

                      از نمايش وز دغل خود را مكش‏

اگر عيب خود را نمى‏گويى لا اقل ساكت باش و از دروغ و تزوير خود را بكشتن نده‏

…………………………………………………….

( 743) گر تو نقدى يافتى، مگشا دهان            

                      هست در ره سنگ‏هاى امتحان‏

اگر پولى پيدا كردى حرف نزن و نگو كه من پول دارم زيرا در راه سنگ امتحان زياد است شايد پول تو قلب باشد

نقد: كنايت از فتوح و حالتى كه گاه به سالك دست دهد و او را خوش دارد.

………………………………………………………

( 744) سنگ‏هاى امتحان را نيز پيش            

             امتحان‏ها هست در أحوال خويش‏

حتى سنگهاى امتحان هم در احوال خودشان امتحانها دارند

……………………………………………………..

( 745) گفت يزدان از وِلادت تا به حَين            

                             يُفتَنون كُلَّ عامٍ مَرَّتَينِ‏

خداوند فرمود كه كفار از روز ولادت تا دم مرگ سالى دو مرتبه مبتلا مى‏شوند

حَين: مرگ.

يُفتَنُون: گرفته از قرآن كريم است أَ وَ لا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَ لا هُمْ يَذَّكَّرُونَ: 9(توبه، 126): 126 آيا نمى‏بينند كه آنان در هر سال يك بار يا دو بار آزموده مى‏شوند، پس نه توبه مى‏كنند و نه پند

مى‏گيرند.

……………………………………………………….

( 746) امتحان در امتحان است اى پدر            

               هين به كمتر امتحان، خود را مخر

بالاى امتحان در اين راه هست فقط با يك امتحان كوچك خود را خريدارى نكرده و از خوبى خود خاطر جمع مباش‏

به كمتر امتحان خريدن: اگر رياضتى مختصر تحمل كردى- چنان كه اندك حرامى را ترك نمودى يا اندك عبادتى آوردى- مپندار كه به كمال رسيده‏اى خود را براى آزمايش‏هاى سخت‏تر آماده كن.

راست رفتارى از صفت‏هاى مردان خداست. آن كه راست رود، رستگار است و آن كه كژ بازى كند، سرانجام رسوا و گرفتار و دل مردان خدا كج و راست را محك و معيار.

هر كه را در جان خدا بنهد محك          

                       هر يقين را باز داند او ز شك‏

300/ 1

در پيشگاه مردان خدا همان به كه عيب خود باز گويى و از آنان يارى جويى، و گر نه بارى خموشى به از آن كه در مكر و دغل كوشى. راه دشوار است و در هر منزل آزمايشى در كار است اگر عنايتى به تو رسيد و نصيبه‏اى قسمتت گرديد، مبادا فريفته شوى و خود را از سالكان راستين به شمار آرى. چنان كه در داستان آينده خواهيم ديد.

***********************

متن ابیات :از بیت 747 تا 751

*آمن بودن بلعم باعور كه امتحان‏ها كرد حضرت او را و از آنها روى سپيد آمده بود*

( 747) بلعم باعور و ابليس لعين            

                       ز امتحان آخرين گشته مَهين‏

( 748) او به دعوى ميل دولت مى‏كند            

                         معده‏اش نفرين سبلت مى‏كند

( 749) كآنچه پنهان مى‏كند پيداش كن            

                   سوخت ما را اى خدا رسواش كن‏

( 750) جمله اجزاى تنش خصم وى‏اند            

                       كز بهارى لافد، ايشان در دى‏اند

( 751) لاف وا دادِ كرم‏ها مى‏كند            

                       شاخ رحمت را ز بُن بر مى‏كند

……………………………………………………….

شرح ابیات : از بیت 747 تا 751

( 747) بلعم باعور و ابليس لعين            

                           ز امتحان آخرين گشته مَهين‏

بلعم باعور و ابليس از امتحان آخرى خوار و ذليل شدند

بَلعَم باعور: نگاه كنيد به: شرح مثنوى، جزو چهارم از دفتر اول، ص 92.

مهين: خوار.

.…………………………………………………………….

( 748) او به دعوى ميل دولت مى‏كند            

                         معده‏اش نفرين سبلت مى‏كند

او با ادعاى باطل مى‏خواهد بدولت برسد در صورتى كه معده‏اش بسبلت او لعنت مى‏فرستد

او: اشارت است به لاف زنانى كه ظاهر خود را مى‏آرايند و فقر و درويشى مى‏نماياند، اما درونشان تاريك است و از جمله آنان بلعم و ابليس. نيز اشارت به مرد لافى كه سبيل خود را چرب مى‏كرد.

نفرين سبلت كردن: كنايت از طعنه زدن به دعوى ظاهرى مدعى، و آرزوى رسوا شدن او كردن.

……………………………………………………………..

( 749) كآنچه پنهان مى‏كند پيداش كن            

                 سوخت ما را اى خدا رسواش كن‏

بار الها نفس ما آن چه از ما پنهان مى‏كند تو او را آشكار كن بار الها او را رسوا كن كه ما را سوخت‏

……………………………………………………………..

( 750) جمله اجزاى تنش خصم وى‏اند            

                       كز بهارى لافد ايشان در دى‏اند

تمام اجزاء تنش دشمن او بوده و اگر از بهار لاف زند آنها دردى هستند

از بهار لافيدن: استعارت از دعوى رسيدن به حق.

در دى بودن: استعارت از نقصان و قصور داشتن.

……………………………………………………………..

( 751) لاف وا دادِ كرم‏ها مى‏كند            

                       شاخ رحمت را ز بُن بر مى‏كند

لاف بى‏هوده كرمها را بر مى‏گرداند و شاخه رحمت را از بيخ و بن بر مى‏كند

وا داد: رد كردن.

ز آن كه تأويل است واداد عطا            

                   چون كه بيند آن حقيقت را خطا

3742/ 1

…………………………………..

متن ابیات :از بیت 752 تا 765

( 752) راستى پيش آر يا خاموش كن            

           و آن گهان رحمت ببين و نوش كن‏

( 753) آن شكم خصم سِبالِ او شده            

                 دست، پنهان در دعا اندر زده‏

( 754) كاى خدا رسوا كن اين لافِ لئام            

                     تا بجنبد سوى ما رحم كِرام‏

( 755) مستجاب آمد دعاى آن شِكَم            

                     شورش حاجت، بزد بيرون علم‏

( 756) گفت حق، گر فاسقى و اهل صَنَم            

                     چون مرا خوانى اجابت‏ها كنم‏

( 757) تو دعا را سخت گير و مى‏شَخول            

                     عاقبت برهاندت از دستِ غول‏

( 758) چون شكم خود را به حضرت در سپرد            

                       گر به آمد، پوستِ آن دنبه بُرد

( 759) از پس گربه دويدند او گريخت            

       كودك از ترس عتابش، رنگ ريخت‏

( 760) آمد اندر انجمن آن طفلِ خُرد            

                         آب روى مرد لافى را ببرد

( 761) گفت آن دنبه كه هر صبحى بد آن            

                     چرب مى‏كردى لبان و سبلتان‏

( 762) گربه آمد ناگهانش در ربود            

                   بس دويدیم و نكرد آن جهد ،سود

( 763) خنده آمد حاضران را از شگفت

                        رحم‏هاشان، باز جنبيدن گرفت‏

( 764) دعوتش كردند و سيرش داشتند            

                       تخم رحمت در زمينش كاشتند

( 765) او چو ذوق راستى ديد از كرام            

                            بى‏تكبّر راستى را شد غلام

……………………………………………………

شرح ابیات : از بیت 752 تا 765

( 752) راستى پيش آر يا خاموش كن            

                و آن گهان رحمت ببين و نوش كن‏

راستى پيش آر يا سخن نگو آن وقت جام

رحمت حق را ببين و بنوش‏

……………………………………………………………….

( 753) آن شكم خصم سِبالِ او شده            

                         دست پنهان در دعا اندر زده‏

شكمش دشمن سبلت او بوده و همواره دست بدعا دارد

…………………………………………………….

( 754) كاى خدا رسوا كن اين لافِ لئام            

                          تا بجنبد سوى ما رحم كِرام‏

كه اى خدا اين لاف لئيمان را رسوا كن تا شايد رحم كريمان در باره ما به جنبش آيد

لئام: جمع لئيم.

( 755) مستجاب آمد دعاى آن شكم            

                        شورش حاجت ،بزد بيرون علم‏

دعاى شكم مستجاب آمده و سوز احتياج بيرق خود را در بيرون بر افراخت‏

علم بيرون زدن: كنايت از آشكارا گرديدن حقيقت. ظاهر شدن گرسنگىِ لافى.

…………………………………………

( 756) گفت حق گر فاسقى و اهل صَنَم            

                       چون مرا خوانى اجابت‏ها كنم‏

خداوند فرمود اگر فاسق يا بت پرست هم باشى چون مرا بخوانى اجابت مى‏كنم‏

اهل صنم: بت پرست، كافر.

مرا خوانى: اشارت است به آيه وَ قالَ رَبُّكُمُ اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ: (غافر، 60) و گفت پروردگارتان مرا بخوانيد تا دعاتان را بپذيرم.

( 757) تو دعا را سخت گير و مى‏شَخول            

                  عاقبت برهاندت از دستِ غول

تو در دعا كردن ناله کن كه عاقبت از غول تو را مى‏رهاند

شَخوليدن: صفير زدن براى اسب هنگام آب خوردن.

مى‏شَخوليدند هر دم آن نفر          

                   بهر اسبان كه هلا هين آب خور

4293/ 3

و به معنی مجازی ان : ناليدن، زارى كردن.

………………………………………..

( 758) چون شكم خود را به حضرت در سپرد            

                        گر به آمد، پوستِ آن دنبه برد

چون شكم خويشتن را بحضرت حق سپرد ناگاه گربه آمدو پوست دنبه را برد

………………………………..

( 759) از پس گربه دويدند، او گريخت            

                كودك از ترس عتابش، رنگ ريخت‏

پسر آن مرد از پى گربه دويد ولى گربه فرار كرد و بچه از ترس عتاب پدرش رنگ چهره خود را باخت‏

رنگ ريختن: رنگ باختن. كنايت از ترسيدن.

…………………………………….

( 760) آمد اندر انجمن آن طفلِ خُرد            

                            آب روى مرد لافى را ببرد

و فوراً بچه بانجمن آمده آبروى مرد لاف زن را بخاك ريخت‏

…………………………………….

( 761) گفت آن دنبه كه هر صبحى بد آن            

                        چرب مى‏كردى لبان و سبلتان‏

و گفت آن دنبه‏اى كه هر روز لب و سبيلت را با آن چرب مى‏كردى

…………………………………….‏

( 762) گربه آمد ناگهانش در ربود            

                 بس دويدیم و نكرد آن جهد سود

گربه آمد برد و ما هر چه دويديم كه از دهن گربه بگيريم فايده نبخشيد

…………………………

( 763) خنده آمد حاضران را از شگفت

                      رحم‏هاشان باز جنبيدن گرفت‏

حاضرين انجمن از اين سخن بخنده افتاده پس از آن بحال پهلوان دلشان سوخته و رحمشان بجنبش آمد

……………………………….

( 764) دعوتش كردند و سيرش داشتند            

                      تخم رحمت در زمينش كاشتند

او را دعوت كرده غذاى خوب باو دادند كه سير شد

…………………………………………………….

( 765) او چو ذوق راستى ديد از كرام            

                              بى‏تكبّر راستى را شد غلام

او وقتى نتيجه راستى را ديد و ملتفت شد كه اشخاص گرامى از راستى چقدر خوشحال مى‏شوند تكبر را ترك گفته غلام راستى گرديد

راستى را غلام شدن: حقيقت را پيش گرفتن، دروغ و لاف را ترك گفتن.

در قرآن كريم و حديث‏هاى نبوى و امامان (ع) بر راستگويى تاكيد فراوان شده است و راستگويى موافقت درون است با برون كه از آن به «صدق» تعبير كنند. اگر بنده خود را جز آن چه هست بنماياند، پروردگار چندى بر او بپوشاند و چون از حد بگذراند رسوايش سازد در چنان حال اگر باز به خدا رو آرد و از گناه خود عذر خواهد او را بپذيرد كه لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ. 14: 7 (ابراهيم، 7)

****************************

متن ابیات :از بیت 766 تا 777

*دعوى طاوسى كردن آن شغال كه در خم صبّاغ افتاده بود*

( 766) و آن شغال رنگ رنگ آمد نهفت            

                               بر بنا گوش ملامتگر بگفت‏

( 767) بنگر آخر در من و در رنگ من            

               يك صنم چون من ندارد خود شَمَن‏

( 768) چون گلستان گشته‏ام صد رنگ و خَوش            

                     مر مرا سجده كن از من سر مَكَش‏

( 769) كرّ و فرّ و آب و تاب و رنگ بين            

                       فخر دنيا خوان مرا و رُكنِ دين‏

( 770) مظهر لطف خدايى گشته‏ام          

                           لوح شرح كبريايى گشته‏ام‏

( 771) اى شغالان هين مخوانیدم شغال            

                     كى شغالى را بود چندين جمال؟‏

( 772) آن شغالان آمدند آن جا به جمع            

                       همچو پروانه، به گرداگرد شمع‏

( 773) پس چه خوانيمت بگو اى جوهرى            

                       گفت طاوس نَرِ چون مشترى‏

( 774) پس بگفتندش كه طاوسان جان            

                           جلوه‏ها دارند اندر گلستان‏

( 775) تو چنان جلوه كنى؟ گفتا كه نى            

                         باديه نارفته چون كوبم مِنى‏

( 776) بانگ طاوسان كنى؟ گفتا كه لا            

                   پس نه اى طاوس خواجه بُو العَلا

( 777) خلعتِ طاوس آيد ز آسمان

               كى رسى از رنگ و دعوى‏ها بد آن

……………………………………

شرح ابیات : از بیت 766 تا 777

( 766) و آن شغال رنگ رنگ آمد نهفت            

                           بر بنا گوش ملامتگر بگفت‏

آن شغال كه پوستش بچندين رنگ مزين شده بود بگوش شغالى كه ملامتش مى‏كرد آهسته گفت‏

نهفت: پنهانى، آهسته.

…………………………………………………………

( 767) بنگر آخر در من و در رنگ من            

            يك صنم چون من ندارد خود شَمَن‏

رنگ پوست مرا نگاه كن و ببين كه هيچ بت پرستى بتى مثل من ندارد

شَمَن: بت پرست.

…………………………………………………………

( 768) چون گلستان گشته‏ام صد رنگ و خَوش            

                    مر مرا سجده كن از من سر مَكَش‏

ببين كه من چون گلستانى هستم و صد گونه رنگ مطبوع در پوست من ديده مى‏شود مرا سجده كن و از من سركشى منما

( 769) كرّ و فرّ و آب و تاب و رنگ بين            

                    فخر دنيا خوان مرا و رُكنِ دين‏

كر و فر و آب و تاب رنگهاى زيباى مرا ببين و بدان كه من فخر دنيا و ستون دين هستم‏

………………………………………………………….

( 770) مظهر لطف خدايى گشته‏ام          

                        لوح شرح كبريايى گشته‏ام

من مظهر لطف خداوندى شده و لوح كبريايى حق گرديده‏ام‏

لوح شرح كبريايى شدن: اسرار الهى را دانستن و گفتن، از عالم معنى با خبر بودن.

…………………………………………………………..

( 771) اى شغالان هين مخوانیدم شغال            

                  كى شغالى را بود چندين جمال‏؟

پس روى بشغالان نموده گفت اى جماعت شغال مرا شغال نخوانيد كجا شغال ممكن است با اين جمال جلوه گر شود

…………………………………………………………..

( 772) آن شغالان آمدند آن جا به جمع            

                      همچو پروانه به گرداگرد شمع‏

شغالان چون پروانه‏ها كه گرد شمع جمع شوند در اطراف او گرد آمدند

…………………………………………………….

( 773) پس چه خوانيمت بگو اى جوهرى            

                          گفت طاوس نَرِ چون مشترى

و گفتندش اكنون تو را بچه نام بخوانيم گفت مرا طاوس صدا كنيد

جوهرى: گوهرى، گوهر فروش. بدان رو كه گوهر فروش گوهرهاى رنگ رنگ دارد و شغال نيز رنگ‏ها به خود گرفته بود. بعض شارحان «جوهر» را مقابل «عرض» گرفته‏اند.

چون مشترى: مانند مشترى، زيبا و روشن.

………………………………………………………….

( 774) پس بگفتندش كه طاوسان جان            

                            جلوه‏ها دارند اندر گلستان‏

گفتند طاوسان جان در گلستان جلوه‏ها دارند و چتر مى‏زنند

طاوسان جان: طاوسان زيبا. و مى‏توان طاوسان جان را كنايت از فرشتگان گرفت (به مناسب «طاوس علّيين» كه در بيت 722 آمد).

…………………………………………………………..

( 775) تو چنان جلوه كنى؟ گفتا كه نى            

                          باديه نارفته چون كوبم مِنى‏؟

تو مى‏توانى آن طور جلوه كنى و چتر بزنى گفت نه كسى كه باديه را طى نكرده چه سان از كعبه و منا نام مى‏برد

منى: مِنى. صحراى معروف نزديك به عرفات. (نگاه كنيد به: شرح بيت 131 /3

…………………………………………………………..

( 776) بانگ طاوسان كنى؟ گفتا كه لا            

                  پس نه اى طاوس، خواجه بُو العَلا

گفتند بانگ طاوس توانى كرد گفت نه گفتند احمق پس طاوس نيستى

خواجه بُو العَلا: مجرد خطاب است چون بو الحسن، و مانند آن كه در مطاوى مثنوى آمده است.

…………………………………………………………….

( 777) خلعتِ طاوس آيد ز آسمان            

               كى رسى از رنگ و دعوى‏ها بد آن

خلعت طاوس از آسمان مى‏آيد و خلقت او زيبا است تو از رنگ و دعوى چگونه بمقام طاوسى توانى رسيد

از آسمان آمدن خلعت طاوس: به احتمال قوى مولانا كه با فرموده‏هاى امير مؤمنان (ع) انس فراوان داشته، اين جمله را از خطبه آن حضرت در خلقت طاوس برداشته كه «آن را در استوارترين هيأت پرداخت و رنگ‏هاى آن را به نيكوترين ترتيب مرتب ساخت.» (نهج البلاغه، خطبه 165

شغال در اين داستان، رمز مدعيان دروغى است كه مى‏كوشند ظاهر خود را بسازند و مردمان را فريب دهند و به دام اندازند. سخنانشان باريك و درونشان تاريك. *************************

 

بازدیدها: 337

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × 1 =