خانه / مقالات / مثنوی معنوی / دفتر سوم / مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه بیست و هفتم،از بیت 1259 تا 1306

مثنوی معنوی، دفتر سوم، جلسه بیست و هفتم،از بیت 1259 تا 1306

متن ابیات:از بیت 1259 تا 1269

اختلاف كردن در چگونگى و شكل پيل

( 1259) پيل اندر خانه تاريك بود            

                 عرضه را آورده بودندش هُنود

( 1260) از براى ديدنش مردم بسى            

           اندر آن ظلمت همى‏شد هر كسى‏

( 1261) ديدنش با چشم، چون ممكن نبود            

                 اندر آن تاريكيَش كف مى‏بسود

( 1262) آن يكى را كف به خرطوم اوفتاد          

         گفت همچون ناودان است اين نهاد

( 1263) آن يكى را دست بر گوشش رسيد            

               آن بر او چون بادبيزن شد پديد

( 1264) آن يكى را كف چو بر پايش بسود            

             گفت شكل پيل ديدم ،چون عمود

( 1265) آن يكى بر پشت او بنهاد دست            

     گفت خود اين پيل، چون تختى بُدست‏

( 1266) همچنين هر يك به جزوى كه رَسيد            

                     فهم آن مى‏كرد هر جا مى‏شنيد

( 1267) از نظر گه گفتشان شد مختلف            

               آن يكى دالش لقب داد اين الف‏

( 1268) در كف هر كس اگر شمعى بُدى            

                 اختلاف از گفتشان بيرون شدى‏

***********************************

**شرح ابیات: از بیت 1259 تا 1269

اين داستان در چند كتاب از جمله

مقابسات ابو حيّان توحيدى (مقابسه 64، ص 269)

و حديقة الحقيقه سنايى آمده است كه داستان با اين بيت آغاز مى‏شود:

         بود شهرى بزرگ در حد غور            

                و اندر آن شهر مردمان همه كور

(حديقة الحقيقة، ص 69). (نگاه كنيد به: مآخذ قصص و تمثيلات مثنوى، ص 96)

اين داستان تمثيلى است براى بهتر روشن كردن نقص كشف حسى. حس هر چند مى‏نماياند، امّا آن چه نشان مى‏دهد تمام نيست.

( 1259) پيل اندر خانه تاريك بود            

                 عرضه را آورده بودندش هُنود

هنديها فيل را براى تماشاى مردم آورده در محل تاريكى جاى داده بودند

عرضه را: براى نشان دادن.

هُنود: بعضى آن را جمع «هند» گرفته‏اند، ليكن اصح آن است كه جمع هندى (منسوب به هند) است. چون زَنجى و زنوج باشد

( 1260) از براى ديدنش مردم بسى            

             اندر آن ظلمت همى‏شد هر كسى‏

براى ديدن فيل اشخاص زيادى مى‏آمدند و بمحل تاريك فيل مى‏رفتند

( 1261) ديدنش با چشم ،چون ممكن نبود            

                   اندر آن تاريكيَش كف مى‏بسود

چون ديدن با چشم بعلت تاريكى ممكن نبود با دست لمس مى‏كردند

( 1262) آن يكى را كف به خرطوم اوفتاد          

         گفت همچون ناودان است اين نهاد

يكى دستش بخرطوم فيل رسيد و گفت فيل ناودان درازى است‏

نهاد: شكل، هيأت (پيل).

( 1263) آن يكى را دست بر گوشش رسيد            

               آن بر او چون بادبيزن شد پديد

و يكى گوش فيل را لمس كرد و گفت فيل مثل باد بزن است‏

( 1264) آن يكى را كف چو بر پايش بسود            

               گفت شكل پيل ديدم چون عمود

سومى دستش بپاى فيل رسيده گفت فيل شبيه ستون است‏

( 1265) آن يكى بر پشت او بنهاد دست            

       گفت خود اين پيل، چون تختى بُدست‏

ديگرى به پشت آن دست ماليده گفت فيل عيناً مثل تخت است‏

( 1266) همچنين هر يك به جزوى كه رسيد            

                فهم آن مى‏كرد هر جا مى‏شنيد

هم چنين هر كس بهر عضوى كه دستش مى‏رسيد يك چيزى بنظرش مى‏آمد و فيل را مثل او مى‏پنداشت‏

به جزوى كه رسيد: هر كسى دست به جزوى مى‏ماليد و آن را وصف مى‏كرد و آن كه مى‏شنيد، فيل را چنان كه وصف مى‏كردند مى‏پنداشت.

( 1267) از نظر گه گفتشان شد مختلف            

             آن يكى دالش لقب داد اين الف‏

گفته آنها از منظر و نظرگاهشان مختلف شده يكى الف لقبش داد ديگرى دال يكى گفت راست است ديگرى گفت كج است‏

از نظر گه: از آن چه ديده بودند. از آن چه به حس دريافته بودند.

( 1268) در كف هر كس اگر شمعى بُدى            

                 اختلاف از گفتشان بيرون شدى‏

اگر در دست هر يك از آنها شمعى بود اختلاف از گفتارشان بر خاسته مى‏شد

***********************************

**متن ابیات:از بیت 1269تا 1285

(1269)چشم حس همچون كف دست است و بس                         

نيست كف را بر همه او دسترس‏

( 1270) چشم دريا ديگر است و كف دگر            

                         كف بهل، وز ديده دريا نگر

( 1271) جنبش كف‏ها ز دريا روز و شب            

                   كف همى‏بينى و دريا نه، عجب‏

( 1272) ما چو كشتى‏ها به هم بر مى‏زنيم            

                   تيره چشميم و در آب روشنيم‏

( 1273) اى تو در كشتىِ تن رفته به خواب            

                     آب را ديدى نگر در آبِ آب‏

( 1274) آب را آبى است كو مى‏راندش            

           روح را روحى است كو مى‏خواندش‏

( 1275) موسى و عيسى كجا بُد كآفتاب            

                   كشتِ موجودات را مى‏داد آب؟

( 1276) آدم و حوّا كجا بُد آن زمان            

                 كه خدا افكند اين زِه در كمان؟

( 1277) اين سخن هم ناقص است و ابتر است            

         آن سخن كه نيست ناقص، آن سر است‏

( 1278) گر بگويد ز آن، بلغزد پاى تو            

               ور نگويد هيچ از آن، اى واى تو

( 1279) ور بگويد در مثال صورتى            

                 بر همان صورت بچَفسى اى فتى‏

( 1280) بسته پايى، چون گيا اندر زمين            

                     سَر بجنبانى به بادى بى‏يقين‏

( 1281) ليك پايت نيست تا نَقلى كنى            

                 يا مگر پا را از اين گِل بر كنى‏

( 1282) چون كَنى پا را؟ حياتت زين گل است            

           اين حياتت را روش، بس مشكل است‏

( 1283) چون حيات از حق بگيرى اى رَوى!            

             پس شوى مستغنى از گل، مى‏روى‏

( 1284) شير خواره چون ز دايه بِسكُلَد            

               لوت خواره شد مر او را مى‏هلد

( 1285) بسته شير زمينى چون حُبوب            

            جو فِطام خويش از قُوتُ القُلوب

***********************************

**شرح ابیات: از بیت 1269تا 1285

چشم حس همچون كف دست است و بس                          نيست كف را بر همه او دسترس‏

ديد و درک چشم حس هم مثل همان لمس كف دست است كه نمى‏تواند همه مطلب را من حيث المجموع ببيند و البته كفِ دست، به لمس همه ملموس، يك مرتبه قادر نيست‏

او: محسوس و مقصود فيل است.

( 1270) چشم دريا ديگر است و كف دگر            

                         كف بهل، وز ديده دريا نگر

چشم دريا چشم ديگرى است و كف چيز ديگر كف را رها كن و با چشم بدريا بنگر

چشم دريا: استعارت از چشم سِر. ديده عقل.

(چشم) كف: استعارت از چشم حس. و ميان «كف» در اين بيت و بيت بالا جناس تام است.

از واژه «كف دست» به كف دريا مى‏پردازد و چشم حسى را بدان تشبيه مى‏كند.

( 1271) جنبش كف‏ها ز دريا روز و شب            

                    كف همى‏بينى و دريا نه عجب‏

كفها روز و شب جنبششان از دريا است و عجب است كه كف را مى‏بينى و دريا را نمى‏بينى‏

جنبش كف: استعارت از جلوه موجودات.

دريا: استعارت از قدرت حضرت حق كه منشأ همه تجلّى‏هاست.

         عقل پنهان است و ظاهر عالمى            

                 صورت ما موج و يا از وى نمى‏

هر چه صورت مى‏وسيلت سازدش            

               ز آن وسيلت بحر دور اندازدش‏

1113-1112/1

( 1272) ما چو كشتى‏ها به هم بر مى‏زنيم            

                   تيره چشميم و در آب روشنيم‏

ما مثل كشتيها بهم مى‏خوريم با اينكه در آب روشن هستيم چشممان تيره و تار است‏

بر هم زدن: به هم كوفتن. كنايت از جدال انسان‏ها با يكديگر در اثر خود بينى و خود انگارى.

آب روشن: استعارت از نور وجود كه افاضه حضرت حق است و موجودات قائم به اوست. (همه قدرت از خداست، ليكن آدمى چون پاى بسته ادراك حسى است آن را نمى‏بيند و خود را صاحب قدرت مى‏شمارد).

( 1273) اى تو در كشتى تن رفته به خواب            

                     آب را ديدى نگر در آبِ آب‏

اى كسى كه در كشتى تن بخواب رفته‏اى آب را ديدى اكنون به آبِ آب نگاه كن‏

كشتى تن: استعارت از ادراك حسى.

خواب رفته: استعارت از غافل مانده از روح و آثار آن.

آب: استعارت از قدرت حيوانى.

آب آب: استعارت از جان يا قدرت حق تعالى است كه بر جهان سيطره دارد و هر حركتى از اوست.

( 1274) آب را آبى است كو مى‏راندش            

           روح را روحى است كو مى‏خواندش‏

آب يك آب ديگرى دارد كه او بحركتش وامى‏دارد و روح روح ديگرى دارد كه او دعوتش مى‏كند

روح روح: بعض شارحان آن را استعارت از قدرت حق تعالى گرفته‏اند و بعضى گفته‏اند مراد حقيقت محمديه (ص) است.

         وَ رُوحِىَ لِلاَرواحِ رُوحٌ وَ كلَّما            

       تَرى‏ حَسناً فِى الكَونِ مِن حُسنِ طِينَتى‏

(ديوان ابن فارض، ص 76)

(و روح من ارواح را روح است و هر نيكويى كه در جهان بينى از فيض طينت من است).

( 1275) موسى و عيسى كجا بُد كآفتاب            

               كشتِ موجودات را مى‏داد آب؟

آن وقتى كه آفتاب كشت موجودات را آب مى‏داد موسى و عيسى كجا بودند؟

موسى و عيسى كجا بد: سبزوارى گويد: «كانَ اللَّهُ وَ لَم يَكُن مَعَهُ شَى‏ءٌ و لا اسمٌ و لا رسمٌ. اول مطلق بود بعد مقيد، و صِرف تقدم دارد بر مَشوب و بسيط بر مركب».

( 1276) آدم و حوّا كجا بُد آن زمان            

               كه خدا افكند اين زِه در كمان؟

آدم و حوا كجا بودند وقتى كه خداوند اين زه را بكمان انداخت و آسمان و زمين را بوجود آورد

زه در كمان افكندن: كنايت از پديد آوردن كائنات، و مقداری از اين توصيف را در خطبه نخست نهج البلاغه مى‏توان ديد.

( 1277) اين سخن هم ناقص است و ابتر است            

             آن سخن كه نيست ناقص آن سر است‏

اين سخنى هم كه من مى‏گويم ناقص و ابتر است سخنى كه ناقص نيست آن است كه از آن سو آمده و از طرف حق است‏

آن سر: آن سرى. از آن عالم. ما وراى تعبيرات حسى.

( 1278) گر بگويد ز آن بلغزد پاى تو            

               ور نگويد هيچ از آن، اى واى تو

چه مى‏توان كرد اگر از آن چيزى گفته شود پاى تو مى‏لغزد و اگر هيچ از آن نگويند واى بر تو 

( 1279) ور بگويد در مثال صورتى            

               بر همان صورت بچَفسى اى فتى‏

و اگر بصورت مثال از آن صحبت كنند بهمان صورت مى‏چسبى‏

در مثال صورت: نمونه محسوس.

( 1280) بسته پايى چون گيا اندر زمين            

                     سَر بجنبانى به بادى بى‏يقين‏

مثل گياه بسته خاك زمين هستى با بادى سرت مى‏جنبد سخنان را بدون يقين تصديق مى‏كنى‏

( 1281) ليك پايت نيست تا نَقلى كنى            

               يا مگر پا را از اين گِل بر كنى‏

پا ندارى تا حركت كرده و پا را از اين گل بر كنى‏

پا از گل بر كندن: كنايت از بريدن از جسم.

( 1282) چون كَنى پا را؟ حياتت زين گل است            

               اين حياتت را روش بس مشكل است‏

چگونه پاى از گل بر مى‏كنى كه زندگيت از همين گل و خاك است در اين زندگى مادى راه رفتن بسى مشكل بلكه محال است‏

روش: رفتار و مقصود حركت است به سوى كمال. (تا آدمى پاى بند جسم است به كمال نخواهد رسيد).

( 1283) چون حيات از حق بگيرى اى رَوى!            

               پس شوى مستغنى از گل، مى‏روى

ولى اگر زندگى از حق بگيرى و حيات خدايى پيدا كنى آن وقت است كه بى‏نياز شده و از گل گذشته قدم بدل مى‏گذارى‏

روى: دنبال رو.

( 1284) شير خواره چون ز دايه بِسكُلَد ؟            

                 لوت خواره شد مر او را مى‏هلد

طفل شير خوار خود چگونه از دايه جدا مى‏شود؟ ولى وقتى غذا خور شد دايه او را رها خواهد كرد

( 1285) بسته شير زمينى چون حُبوب            

             جو فِطام خويش از قُوتُ القُلوب

باش اى جان تا پذيراى نور شده و آن را كه مستور است بى‏حجاب ببينى‏

قوت القلوب: خوراك دل‏ها، و در آن ايهامى است به كتابى به نام قوت القلوب فى معاملةِ المحبوب و وصف طريق المريد الى مقام التوحيد، تأليف ابو طالب محمد بن على بن عطيه عجمى مكى (وفات 386 ه. ق.

       لعل او گويا ز ياقوت القلوب            

           نه رساله خوانده نه قوت القلوب‏

2653/6

آن چه در اين جهان مى‏بينيم جلوه‏اى است از حضرت حق و تعيّن‏هايى از آن وحدت مطلق. و اين تعين‏ها همچون موجى است كه بر سطح دريا پديد شود يا كفى است كه با جنبش موج به ساحل بر آيد.

چنان كه چشم حس آن جنبش را از موج پندارد، عقل جزئى حركت‏ها را از جسم به حساب آرد، چرا كه قدرت درك محرك اصلى را ندارد.

بايد از جسم بريد تا بتوان رفت و به دريا رسيد و موجب جنبش اصلى را ديد.

***********************************

**متن ابیات:از بیت 1286 تا 1306

( 1286) حرفِ حكمت خور كه شد نورِ سَتير  

                       اى تو نور بى‏حُجُب را ناپذير

( 1287) تا پذيرا گردى اى جان نور را            

                         تا ببينى بى‏حجب، مستور را

( 1288) چون ستاره سير بر گردون كنى            

               بلكه بى‏گردون سفر بى‏چون كنى‏

( 1289) آن چنان كز نيست در هست آمدى            

                 هين بگو چون آمدى ؟مست آمدى‏

( 1290) راه‏هاى آمدن يادت نماند            

                   ليك رمزى بر تو بر خواهيم خواند

( 1291) هوش را بگذار و آن گه هوش دار            

                 گوش را بر بند و آن گه گوش دار

( 1292) نه نگويم ز آن كه خامى تو هنوز            

                           در بهارى تو نديدستى تموز

اين جهان همچون درخت است اى كرام            

                       ما بر او چون ميوه‏هاى نيم خام‏

( 1294) سخت گيرد خام‏ها مر شاخ را            

                     ز آن كه در خامى نشايد كاخ را

( 1295) چون بپخت و گشت شيرين، لب گزان

                   سست گيرد شاخ‏ها را بعد از آن‏

( 1296) چون از آن اقبال، شيرين شد دهان

                      سرد شد بر آدمى مُلكِ جهان‏

( 1297) سختگيرى و تعصّب خامى است            

                     تا جَنينى، كار خون آشامى است‏

( 1298) چيزِ ديگر ماند امّا گفتنش            

                     با تو روح القُدس گويد بى‏منش‏

( 1299) نه، تو گويى هم به گوش خويشتن            

                     نه من و نه غير من اى هم تو من‏

( 1300) همچو آن وقتى كه خواب اندر روى            

                   تو ز پيش خود، به پيش خود شوى‏

( 1301) بشنوى از خويش و پندارى فلان            

               با تو اندر خواب گفته است آن نهان‏

( 1302) تو يكى تو نيستى اى خوش رفيق            

                         بلكه گردونى و درياى عميق‏

( 1303) آن تُوِ زَفتت كه آن نه صد تو است            

                   قلزم است و غرقه‏گاهِ صد تو است‏

خود چه جاى حدِّ بيدارى است و خواب

                         دم مزن وَ اللَّهُ أعلَم بِالصَّواب‏

( 1305) دم مزن تا بشنوى از دم زنان            

                     آن چه نآمد در زبان و در بيان‏

( 1306) دم مزن تا بشنوى ز آن آفتاب            

                   آن چه نآمد در كتاب و در خطاب‏

***********************************

**شرح ابیات: از بیت 1286 تا 1306

( 1286) حرفِ حكمت خور كه شد نورِ سَتير                            اى تو نور بى‏حُجُب را ناپذير

سَتير: مستور، پنهان، پوشيده.

حُجُب : جمع حِجاب: پرده آن چه ما وراى خود را بپوشاند

نور بى‏حجب: نورى كه بى‏واسطه از سوى حضرت حق بر دل تابد.

( 1287) تا پذيرا گردى اى جان نور را            

                         تا ببينى بى‏حجب مستور را

باش اى جان تا پذيراى نور شده و آن را كه مستور است بى‏حجاب ببينى‏

( 1288) چون ستاره سير بر گردون كنى            

                   بلكه بى‏گردون سفر بى‏چون كنى‏

تا چون اختران در آسمانها سير كنى كه منزه از كم و كيف است‏

( 1289) آن چنان كز نيست در هست آمدى            

                   هين بگو چون آمدى؟ مست آمدى

خواهى گفت اين سفر چگونه است همان طور است كه از نيستى بهستى آمدى بگو كه چگونه آمدى؟ نمى‏دانى زيرا كه مست آمدى‏

( 1290) راه‏هاى آمدن يادت نماند            

                 ليك رمزى بر تو ؟بر خواهيم خواند

و راهى كه آمدى يادت نيست ولى رمزى از آن بتو خواهم گفت‏

راه‏هاى آمدن: تبدل‏هايى كه در آدمى پديد آمده از جمادى به نباتى و از نباتى به حيوانى

توضیح بیشتر : آغاز آدمى از خداست و پايان او به خدا كه إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ. بقره2: 156 در اين آمدن و باز گشتن يا به تعبير ديگر در اين نزول و صعود در منزل‏هايى رخت مى‏گشايد و از آن رخت مى‏بندد. اما چون گرفتار جسم است در هر حالتى او را از حالت پيشين خبرى نيست.

   آمده اوّل به اقليم جماد            

                            وز جمادى در نباتى اوفتاد

   سال‏ها اندر نباتى عمر كرد            

                           وز جمادى ياد ناورد از نبرد

     وز نباتى چون به حيوانى فتاد            

                         نامدش حال نباتى هيچ ياد

3639- 3637/4

( 1291) هوش را بگذار و آن گه هوش دار            

                   گوش را بر بند و آن گه گوش دار

هوش خود را رها كن پس از آن هوش بدار و گوش خويش را ببند پس از آن گوش دار

( 1292) نه نگويم ز آن كه خامى تو هنوز            

                           در بهارى تو نديدستى تموز

نه نمى‏گويم تو هنوز خام و در بهارى و تموز را نديده‏اى

اين جهان همچون درخت است اى كرام            

                   ما بر او چون ميوه‏هاى نيم خام

عزيزان من اين جهان مثل درختى است و ما ميوه‏هاى آن هستيم كه هنوز نرسيده و خاميم‏

( 1294) سخت گيرد خام‏ها مر شاخ را            

                   ز آن كه در خامى نشايد كاخ را

ميوه‏هاى خام سخت بشاخه‏ها مى‏چسبند چرا كه در موقع خامى شايسته سفره انسان نيستند

( 1295) چون بپخت و گشت شيرين، لب گزان

                سست گيرد شاخ‏ها را بعد از آن‏

ولى وقتى پخته و شيرين گرديد بعد از آن شاخه‏ها را سست مى‏گيرد و علاقه‏اى بماندن در بالاى درخت نشان نمى‏دهد

لب گزان: شيرين، دل چسب.

( 1296) چون از آن اقبال، شيرين شد دهان

                          سرد شد بر آدمى مُلكِ جهان

انسان نيز همين حال را دارد وقتى از خامى بيرون آمد و از آن اقبال دهانش شيرين گرديد از ملك جهان سرد شده و آن را سست مى‏گيرد

اقبال: در لغت روى آوردن. و در اين بيت استعارت از نورى كه در دل پديد آيد از خواندن حرف حكمت، چنان كه در بيت‏هاى نخست فرمود.

توضیح بیشتر : مولانا اين پاى بندها را كه زاده نقصان است، به خامى ميوه‏اى همانند مى‏كند كه بر شاخه بسته است و چون به كمال رسيد شاخه را رها مى‏كند و آن وقت است كه در خور مجلس‏ها و ضيافت‏هاست.

علاقه آدمى به دنيا و سختى دل كندن از آن از يك سو زاده عدم تكامل اوست و از سوى ديگر ناآگاهى او از جهان گسترده‏اى كه به سوى آن خواهد رفت

اما آنان كه در سراسر اين سير نزولى و صعودى پيوسته بيدارند، از آغاز انجام را مى‏بينند و گذشتن از هر مرحله را براى رسيدن به مرحله ديگر با شعف استقبال مى‏كنند، و درك اين حقيقت براى آدمى هنگامى دست مى‏دهد كه دست از ادراك حسى بكشد و دل را براى در آمدن لطيفه غيبى بگشايد.

( 1297) سختگيرى و تعصّب خامى است            

                   تا جَنينى كار خون آشامى است‏

سخت گيرى و تعصب خامى است چنان كه كسى تا جنين است خون آشام است‏          

( 1298) چيزِ ديگر ماند امّا گفتنش            

                     با تو روح القُدس، گويد بى‏منش

چيز ديگرى باقى ماند كه آن را روح القدس بتو مى‏گويد نه من‏

( 1299) نه تو گويى هم به گوش خويشتن            

                       نه من و نه غير من اى هم تو من‏

اى آن كه تو هم من هستى تو بگوش خود مى‏گويى نه من و نه غير من

خود به گوش خويشتن گفتن: منشأ گفتن و شنيدن يك قوّت است، و تفاوت ميان اين دو از عارضه‏هاى جسمانى است. چون آدمى بر اثر رياضت جسم را رها كرد و همه روح شد خود هم گوينده و هم شنونده است.

وَ إن نَطَقَت كُنتُ المُناجِى كَذاكَ إن            

                    قَصَصتُ حَديثاً إنَّما هِيَ قِصَّتى‏

   فَقَد رُفِعَت تاءُ المُخاطَبِ بَينَنا            

                 وَ فِى رَفعِها عَن فُرقَةِ الفَرقِ رِفعتى‏

(ديوان ابن فارض، ص 67)

( 1300) همچو آن وقتى كه خواب اندر روى            

                   تو ز پيش خود به پيش خود شوى‏

مثل آن وقتى كه بخواب مى‏روى آن وقت تو از پيش خودت به پيش خودت منتقل مى‏شوى‏

( 1301) بشنوى از خويش و پندارى فلان            

               با تو اندر خواب گفته است آن نهان‏

از خودت چيزها مى‏شنوى و خيال مى‏كنى كه فلان شخص در خواب بتو فلان راز را گفته

( 1302) تو يكى تو نيستى اى خوش رفيق            

                       بلكه گردونى و درياى عميق

تو يك شخص نيستى بلكه يك عالمى و يك درياى بى‏پايانى هستى‏

تو يكى تو نيستى: اشارت به عظمت انسان است كه جميع عالم در اوست چنان كه در اين بيت منسوب به امير مؤمنان (ع) آمده است:

     أ َتَزعَمُ أنَّك جِرمٌ صَغِيرٌ            

                      وَ فِيكَ انطَوَى العالَمُ الأكبَر

و ابن فارض گفت :

       وَ مِن مَطلَعِى النُّورُ البَسِيطُ كَلَمعَةٍ            

              وَ مِن مَشرَعِى البَحرُ المُحيطُ كَقَطرَةٍ

معنای مصرع اول :و در قیاس با محل تابش که در وجود من است یعنی حضرت حق که تمام انوار عالم از اثار اوست این خورشید ظاهری پرتوی بیش نیست

معنای مصرع دوم : و در قیاس با دریای بیکران هستی و علم من ، دریای محیط بر این عالم قطره ای بیش نیست

( 1303) آن تُوِ زَفتت كه آن نه صد تو است            

                   قلزم است و غرقه‏گاهِ صد تو است‏

آن تويى كه من مى‏گويم بزرگ است و صدها مثل تو است او اقيانوسى است كه غرقه گاه صدها مثل تو است‏

خود چه جاى حدِّ بيدارى است و خواب

                          دم مزن وَ اللَّهُ أعلَم بِالصَّواب‏

حد بيدارى و خواب چيست که من بخواهم ترا و حقیقت ترا به ان تشبیه کنم اينجا ديگر سخن نگو كه خدا داناتر است( این تشبیه برای نزدیک شدن به فهم تست )

دم مزن تا بشنوى: نظير:

   حرف گفتن، بستنِ آن روزن است            

                       عين اظهار سخن پوشيدن است

699

( 1305) دم مزن تا بشنوى از دم زنان            

                  آن چه نآمد در زبان و در بيان‏

سخن مگو تا اسرار حال را از زبان بى‏زبان بشنوى كه برای تو بگويد آنچه را که در زبان و بیان در نگنجد

( 1306) دم مزن تا بشنوى ز آن آفتاب            

                 آن چه نآمد در كتاب و در خطاب‏

آرى دم مزن تا از آن آفتاب حقيقت چيزها بشنوى كه بنوشتن و گفتن در نمى‏آيد

************

بازدیدها: 1123

همچنین ببینید

موضوع«عصمت وحی آوران» از مثنوی معنوی توسط استاد محمد قدسی

عصمت وحی آوران (سوره الشوري) (51) (ص 488) وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − هفده =